
| ฟ้องคดีค้ามนุษย์ไม่ครบองค์ประกอบความผิด ศาลสั่งให้แก้ฟ้องได้หรือไม่ หลักการบรรยายฟ้องและข้อจำกัดของระบบไต่สวนในคดีอาญา
บทนำ คำพิพากษาศาลฎีกานี้มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับความชอบด้วยกฎหมายของคำฟ้องในคดีค้ามนุษย์ โดยเฉพาะกรณีที่โจทก์บรรยายการกระทำของจำเลยไม่ครบองค์ประกอบความผิดตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 มาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง แม้การพิจารณาคดีค้ามนุษย์จะใช้ระบบไต่สวน ซึ่งศาลมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงและสืบพยานเพิ่มเติมได้ก็ตาม แต่การใช้อำนาจดังกล่าวไม่อาจทำให้คำฟ้องที่ขาดองค์ประกอบความผิดกลายเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยกฎหมายได้ คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในความผิดหลายฐานเกี่ยวกับการพาผู้เสียหายไปให้ชายอื่นกระทำชำเรา การบันทึกภาพและเสียงขณะมีเพศสัมพันธ์ และการนำคลิปวิดีโอไปเผยแพร่เพื่อเรียกเก็บค่าตอบแทน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คำฟ้องฐานค้ามนุษย์มิได้บรรยายการกระทำโดยข่มขู่ ใช้กำลังบังคับ หลอกลวง หรือวิธีการอื่นตามที่มาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง บัญญัติไว้ จึงเป็นฟ้องที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ไม่อาจสั่งให้แก้ฟ้องตามพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2559 มาตรา 23 ได้ นอกจากนี้ ศาลฎีกายังวินิจฉัยข้อหาตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ โดยพิจารณาว่าคลิปวิดีโอที่โจทก์นำสืบเป็นเหตุการณ์คนละวันและคนละสถานที่กับเหตุการณ์ตามคำฟ้อง จึงรับฟังไม่ได้ว่าจำเลยกระทำความผิดฐานดังกล่าวตามฟ้อง อย่างไรก็ตาม จำเลยยังคงต้องรับโทษในความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 282 และมาตรา 287 (1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5092/2569 อ่านฎีกาฉบับเต็มได้ที่(คลิ๊ก) 1. ข้อเท็จจริงและการดำเนินคดี โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 และประมวลกฎหมายอาญา โดยกล่าวหาว่าจำเลยเป็นธุระจัดหาพาผู้เสียหายไปยังไร่ ส. เพื่อให้ชายอื่นกระทำชำเราหรือกระทำการอื่นเพื่อสำเร็จความใคร่ แล้วมีการบันทึกภาพและเสียงขณะมีเพศสัมพันธ์ และนำคลิปวิดีโอไปเผยแพร่เพื่อแสวงหาผลประโยชน์ ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้แย้งกันในชั้นฎีการับฟังได้ว่า ผู้เสียหายกับจำเลยคบหาเป็นคนรักกัน ในวันเกิดเหตุจำเลยขับรถยนต์พาผู้เสียหายและบุคคลอื่นไปพักที่ไร่ ส. ของนายชยัน ในคืนดังกล่าวผู้เสียหายมีเพศสัมพันธ์กับจำเลยและนายชยันที่ห้องพัก โดยมีการใช้กล้องวิดีโอและโทรศัพท์เคลื่อนที่บันทึกภาพและเสียงไว้ ต่อมาวันที่ 12 ตุลาคม 2563 เจ้าพนักงานตำรวจจับกุมจำเลยและยึดโทรศัพท์เคลื่อนที่เป็นของกลาง จากการตรวจสอบพบการจัดเก็บคลิปวิดีโอการมีเพศสัมพันธ์ระหว่างผู้เสียหายกับจำเลยและชายอื่นไว้ในระบบรับฝากข้อมูลออนไลน์ รวมทั้งพบการโฆษณาชักชวนให้บุคคลทั่วไปสมัครสมาชิกเพื่อเข้าชมสื่อลามกโดยเสียค่าตอบแทน ผู้เสียหายยื่นคำร้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทน ส่วนโจทก์ขอให้ลงโทษจำเลยตามบทกฎหมายที่ระบุในคำฟ้อง รวมทั้งมีคำขอเกี่ยวกับการบวกโทษและนับโทษต่อจากคดีอื่น ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 282 วรรคแรก และมาตรา 287 (1) รวมทั้งความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 (4) (5) วรรคหนึ่ง โดยลงโทษจำคุกฐานเป็นธุระจัดหา ล่อไป หรือพาไปเพื่อการอนาจาร 2 ปี และลงโทษในส่วนความผิดเกี่ยวกับสื่อลามกอนาจารและข้อมูลคอมพิวเตอร์ซึ่งเป็นกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทตามบทที่มีโทษหนักที่สุด จำคุก 2 ปี ลดโทษหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุกรวม 2 ปี 8 เดือน ยกข้อหาอื่นและยกคำร้องของผู้เสียหาย โจทก์และจำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์แผนกคดีค้ามนุษย์พิพากษาแก้ให้ยกฟ้องในข้อหานำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์และเผยแพร่ข้อมูลคอมพิวเตอร์อันมีลักษณะลามก ส่วนโทษและนอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์ฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา 2. คำวินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับความชอบด้วยกฎหมายของคำฟ้อง ปัญหาประการแรกมีว่า คำฟ้องของโจทก์ในความผิดฐานค้ามนุษย์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 มาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง กำหนดองค์ประกอบความผิดเกี่ยวกับการเป็นธุระจัดหา ซื้อ ขาย จำหน่าย พามาจากหรือส่งไปยังที่ใด หน่วงเหนี่ยวกักขัง จัดให้อยู่อาศัย หรือรับไว้ซึ่งบุคคล โดยใช้วิธีการที่กฎหมายบัญญัติ เช่น ข่มขู่ ใช้กำลังบังคับ ลักพาตัว ฉ้อฉล หลอกลวง ใช้อำนาจโดยมิชอบ หรือใช้อำนาจครอบงำบุคคลด้วยเหตุที่อยู่ในภาวะอ่อนด้อยโดยมิชอบ และต้องมีความมุ่งหมายเพื่อแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ ศาลฎีกาพิจารณาคำฟ้องแล้วเห็นว่า โจทก์บรรยายเพียงว่าจำเลยเป็นธุระจัดหาผู้เสียหายมาที่ไร่ ส. แล้วมีการกระทำชำเรา บันทึกภาพและเสียง และนำไปเผยแพร่โดยเรียกเก็บเงินจากสมาชิก แต่ไม่ได้บรรยายข้อเท็จจริงว่าจำเลยกระทำต่อผู้เสียหายโดยวิธีการอย่างหนึ่งอย่างใดตามที่มาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง กำหนดไว้ คำฟ้องจึงขาดองค์ประกอบความผิดฐานค้ามนุษย์ ไม่ชอบด้วยพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2559 มาตรา 8 วรรคหนึ่ง ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158 (5) และไม่อาจลงโทษจำเลยฐานค้ามนุษย์ได้ โจทก์ฎีกาอ้างว่า คำเบิกความและถ้อยคำของผู้เสียหายปรากฏว่าผู้เสียหายไม่ยินยอมให้มีเพศสัมพันธ์กับชายอื่น แต่ไม่สามารถขัดขืนได้เนื่องจากมีอาการมึนเมา และจำเลยข่มขู่ว่าจะเผยแพร่คลิปวิดีโอหากผู้เสียหายไม่ยอมกระทำตามความต้องการของจำเลย จึงแสดงให้เห็นว่าการกระทำของจำเลยครบองค์ประกอบความผิดฐานค้ามนุษย์แล้ว ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การพิจารณาว่าคำฟ้องครบองค์ประกอบความผิดหรือไม่ ต้องพิจารณาจากคำฟ้องเท่านั้น เป็นขั้นตอนที่ต้องพิจารณาก่อนการไต่สวนพยานหลักฐาน ไม่อาจนำข้อเท็จจริงที่ได้จากการไต่สวนมาใช้ประกอบการพิจารณาว่าคำฟ้องครบองค์ประกอบความผิดหรือไม่ สำหรับข้ออ้างของโจทก์ว่า การพิจารณาคดีค้ามนุษย์ใช้ระบบไต่สวนตามมาตรา 8 และศาลมีอำนาจนำสำนวนการสอบสวนมาเป็นแนวทางในการพิจารณาตามมาตรา 28 หากคำฟ้องบกพร่อง ศาลต้องสั่งให้แก้ไขตามมาตรา 23 นั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การสั่งให้แก้ฟ้องตามมาตรา 23 ต้องเป็นกรณีที่คำฟ้องชอบด้วยกฎหมายโดยบรรยายการกระทำอันเป็นองค์ประกอบความผิดครบถ้วนแล้ว เมื่อคำฟ้องของโจทก์ขาดองค์ประกอบความผิดฐานค้ามนุษย์ จึงเป็นฟ้องที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย มิใช่ฟ้องที่ไม่ถูกต้องซึ่งศาลจะสั่งให้แก้ไขตามมาตรา 23 ได้ ศาลฎีกาจึงเห็นพ้องกับศาลอุทธรณ์ที่ยกฟ้องโจทก์ในความผิดฐานค้ามนุษย์ และเมื่อไม่อาจลงโทษจำเลยฐานดังกล่าว จึงไม่จำต้องมีคำสั่งให้จำเลยใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายตามพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2559 มาตรา 13 ตามที่โจทก์ฎีกา 3. ความผิดเกี่ยวกับข้อมูลคอมพิวเตอร์และการกำหนดโทษ ปัญหาประการต่อมามีว่า จำเลยกระทำความผิดฐานนำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์และเผยแพร่ข้อมูลคอมพิวเตอร์อันมีลักษณะลามกตามฟ้องหรือไม่ โจทก์บรรยายฟ้องว่า เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2563 จำเลยพาผู้เสียหายไปยังไร่ ส. และมีการบันทึกภาพและเสียงขณะมีเพศสัมพันธ์ ต่อมาจำเลยนำคลิปวิดีโอดังกล่าวเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์และเผยแพร่ให้บุคคลทั่วไปเข้าถึงโดยเรียกเก็บค่าตอบแทน แต่พยานหลักฐานที่โจทก์ยกขึ้นอ้างในชั้นฎีกาปรากฏว่า คลิปวิดีโอที่มีการเผยแพร่เป็นภาพและเสียงเหตุการณ์วันที่ 19 สิงหาคม 2563 ที่โรงแรม ด. มิใช่คลิปวิดีโอเหตุการณ์วันที่ 23 พฤษภาคม 2563 ที่ไร่ ส. ตามที่โจทก์บรรยายฟ้อง ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่า รับฟังไม่ได้ว่าจำเลยกระทำความผิดฐานนำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์และเผยแพร่ข้อมูลคอมพิวเตอร์อันมีลักษณะลามกตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องในความผิดฐานดังกล่าวชอบแล้ว สำหรับปัญหาว่าสมควรลงโทษจำเลยในสถานหนักและไม่ลดโทษหรือไม่ ศาลฎีกาเห็นว่า ศาลอุทธรณ์กำหนดโทษจำคุกก่อนลดโทษในความผิดฐานเป็นธุระจัดหา ล่อไป หรือพาไปเพื่อการอนาจารตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 282 เป็นเวลา 2 ปี และความผิดฐานผลิต มีไว้หรือเผยแพร่สื่อลามกอนาจารเพื่อการค้าตามมาตรา 287 (1) เป็นเวลา 2 ปี เหมาะสมแล้ว ส่วนการลดโทษหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 เนื่องจากทางนำสืบของจำเลยที่ยอมรับข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำความผิดเป็นประโยชน์แก่การพิจารณาคดี ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นการใช้ดุลพินิจที่เหมาะสมแก่พฤติการณ์แล้ว ไม่มีเหตุให้แก้ไขเปลี่ยนแปลง ศาลฎีกาพิพากษายืน 4. หลักกฎหมายและผลของคำพิพากษา คำพิพากษานี้มีประเด็นทางกฎหมายที่ต้องแยกพิจารณาสองส่วน ส่วนแรกเป็นเรื่องความชอบด้วยกฎหมายของคำฟ้อง การที่โจทก์บรรยายว่าจำเลยกระทำการเพื่อแสวงหาประโยชน์จากการผลิตหรือเผยแพร่สื่อลามก ไม่ทำให้คำฟ้องครบองค์ประกอบความผิดฐานค้ามนุษย์โดยอัตโนมัติ เพราะความผิดตามมาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง ยังต้องมีข้อเท็จจริงเกี่ยวกับวิธีการกระทำต่อผู้เสียหายตามที่กฎหมายกำหนด ส่วนที่สองเป็นเรื่องการพิสูจน์ความผิดตามฟ้อง แม้โจทก์จะมีพยานหลักฐานเกี่ยวกับคลิปวิดีโอที่เผยแพร่ผ่านระบบคอมพิวเตอร์ แต่เมื่อคลิปวิดีโอที่นำสืบเป็นเหตุการณ์คนละวันและสถานที่กับที่ระบุในคำฟ้อง ศาลจึงไม่อาจรับฟังว่าจำเลยกระทำความผิดตามเหตุการณ์ที่โจทก์กล่าวหาได้ ผลของคำพิพากษาจึงมิใช่การวินิจฉัยว่าการผลิตหรือเผยแพร่สื่อลามกอนาจารเพื่อการค้าเป็นการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะจำเลยยังคงถูกลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 287 (1) รวมทั้งมาตรา 282 สรุปผลคำพิพากษาของศาลทั้งสาม 1. ศาลชั้นต้น พิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 282 วรรคแรก และมาตรา 287 (1) รวมทั้งความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ มาตรา 14 (4) (5) วรรคหนึ่ง ลงโทษจำคุกสองกระทง กระทงละ 2 ปี ลดโทษหนึ่งในสาม คงจำคุกรวม 2 ปี 8 เดือน ยกข้อหาอื่นและยกคำร้องของผู้เสียหาย พร้อมมีคำสั่งเกี่ยวกับการนับโทษต่อจากคดีอื่น 2. ศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์แผนกคดีค้ามนุษย์พิพากษาแก้ให้ยกฟ้องในข้อหานำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์และเผยแพร่ข้อมูลคอมพิวเตอร์อันมีลักษณะลามก ส่วนโทษและนอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น 3. ศาลฎีกา วินิจฉัยว่าคำฟ้องฐานค้ามนุษย์ขาดองค์ประกอบความผิด ไม่อาจสั่งให้แก้ฟ้องตามมาตรา 23 ได้ ส่วนข้อหาตามกฎหมายคอมพิวเตอร์ พยานหลักฐานไม่ตรงกับเหตุการณ์ตามฟ้อง และการกำหนดโทษกับการลดโทษในความผิดที่ยังคงลงโทษนั้นเหมาะสมแล้ว จึงพิพากษายืน สรุปข้อคิดทางกฎหมาย การดำเนินคดีอาญาต้องเริ่มจากคำฟ้องที่บรรยายการกระทำอันเป็นองค์ประกอบความผิดตามบทกฎหมายที่โจทก์ประสงค์ให้ลงโทษอย่างครบถ้วน การใช้ระบบไต่สวนในคดีค้ามนุษย์มิได้ทำให้หลักเกณฑ์ดังกล่าวหมดความสำคัญ และมิได้ให้อำนาจศาลนำข้อเท็จจริงจากการไต่สวนพยานหลักฐานมาเพิ่มเติมองค์ประกอบความผิดที่มิได้ปรากฏในคำฟ้อง เมื่อคำฟ้องขาดองค์ประกอบความผิด ย่อมเป็นฟ้องที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย แตกต่างจากกรณีคำฟ้องไม่ถูกต้องซึ่งศาลอาจสั่งให้แก้ไขตามพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2559 มาตรา 23 ได้ การพิจารณาความรับผิดแต่ละฐานต้องแยกองค์ประกอบความผิดและพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องออกจากกัน การไม่อาจลงโทษจำเลยในความผิดฐานหนึ่งจึงไม่จำเป็นต้องมีผลให้จำเลยพ้นจากความผิดฐานอื่นที่ศาลรับฟังได้ว่ากระทำความผิดตามกฎหมาย ประเด็นสำคัญที่สุดของคดีนี้ ประเด็นที่หนึ่ง การบรรยายฟ้องไม่ครบองค์ประกอบความผิด ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158 (5) ประกอบพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 มาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง เป็นหลักกฎหมายสำคัญในการพิจารณาว่าคำฟ้องฐานค้ามนุษย์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ โจทก์ต้องบรรยายการกระทำตามองค์ประกอบความผิดให้ครบถ้วน ไม่อาจอาศัยข้อเท็จจริงที่ปรากฏภายหลังจากการไต่สวนมาทดแทนข้อความที่ขาดไปได้ ประเด็นที่สอง อำนาจศาลในการสั่งแก้ฟ้องตามระบบไต่สวน พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2559 มาตรา 8 และมาตรา 23 เป็นบทกฎหมายสำคัญในการกำหนดขอบเขตอำนาจศาล แม้ศาลมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงตามระบบไต่สวน แต่การสั่งให้โจทก์แก้ฟ้องตามมาตรา 23 ต้องเป็นกรณีคำฟ้องที่บรรยายองค์ประกอบความผิดครบถ้วนแล้ว มิใช่คำฟ้องที่ขาดองค์ประกอบความผิดตั้งแต่ต้น คำถามที่พบบ่อย (FAQ) 1. คำถาม ฟ้องคดีค้ามนุษย์ไม่ครบองค์ประกอบความผิด ศาลสั่งให้โจทก์แก้ฟ้องได้หรือไม่ คำตอบ ตามคำวินิจฉัยของศาลฎีกาในคดีนี้ หากคำฟ้องขาดองค์ประกอบความผิดฐานค้ามนุษย์ตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 มาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง ย่อมเป็นฟ้องที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย มิใช่กรณีฟ้องไม่ถูกต้องซึ่งศาลจะสั่งให้แก้ฟ้องตามพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2559 มาตรา 23 ได้ 2. คำถาม ศาลนำคำเบิกความของผู้เสียหายมาเพิ่มเติมองค์ประกอบความผิดที่ขาดไปจากคำฟ้องได้หรือไม่ คำตอบ ไม่ได้ เพราะการพิจารณาว่าคำฟ้องครบองค์ประกอบความผิดหรือไม่ ต้องพิจารณาจากข้อความในคำฟ้องเท่านั้น ไม่อาจนำข้อเท็จจริงที่ได้จากการไต่สวนพยานหลักฐานมาใช้ประกอบเพื่อให้คำฟ้องครบองค์ประกอบความผิดในภายหลัง 3. คำถาม การเผยแพร่คลิปวิดีโอการมีเพศสัมพันธ์เพื่อเรียกเก็บเงินจากสมาชิกถือเป็นความผิดฐานค้ามนุษย์ทุกกรณีหรือไม่ คำตอบ ไม่ใช่ทุกกรณี ความผิดฐานค้ามนุษย์ตามมาตรา 6 (1) วรรคหนึ่ง ต้องมีองค์ประกอบตามที่กฎหมายกำหนดครบถ้วน รวมถึงวิธีการกระทำต่อบุคคลและความมุ่งหมายเพื่อแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ การเผยแพร่คลิปวิดีโอเพื่อการค้าอาจเกี่ยวข้องกับความผิดฐานอื่นได้ แต่ไม่ทำให้เป็นความผิดฐานค้ามนุษย์โดยอัตโนมัติ 4. คำถาม หากศาลยกฟ้องฐานค้ามนุษย์ จำเลยจะพ้นจากความผิดฐานอื่นด้วยหรือไม่ คำตอบ ไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น เพราะความผิดแต่ละฐานมีองค์ประกอบและพยานหลักฐานที่ต้องพิจารณาแตกต่างกัน ในคดีนี้ แม้ศาลไม่อาจลงโทษจำเลยฐานค้ามนุษย์และยกฟ้องข้อหาตามกฎหมายคอมพิวเตอร์ แต่จำเลยยังคงต้องรับโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 282 และมาตรา 287 (1) ตามคำพิพากษาที่ศาลฎีกาพิพากษายืน
|


