
| บริษัทประกันภัยจ่ายค่าสินไหมเกินวงเงินคุ้มครอง, สิทธิฟ้องเรียกเงินคืนจากผู้เอาประกันภัย, อายุความฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนส่วนเกิน
สาระสำคัญที่สุดของคดี อุบัติเหตุเกิดจากการละเมิดครั้งเดียวกัน แม้ทำให้รถบรรทุกและบ้านของบุคคลภายนอกได้รับความเสียหายและมีผู้เสียหายสองราย กรมธรรม์ประกันภัยกำหนดวงเงินคุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง ผู้รับประกันภัยชำระค่าสินไหมทดแทนรวม 751,400 บาท เกินวงเงินคุ้มครองจำนวน 151,400 บาท โดยไม่อาจแยกได้ว่าเงินส่วนเกินเป็นความเสียหายส่วนใด การชำระค่าสินไหมทดแทนทำให้หนี้ละเมิดของจำเลยทั้งสองระงับไป และเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง การกระทำดังกล่าวเป็นการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 ผู้รับประกันภัยจึงมีสิทธิเรียกเงินทดรองส่วนเกินคืนได้ สิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองมีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 มิใช่อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง ศาลฎีกาพิพากษาแก้เฉพาะการกำหนดดอกเบี้ยให้ปรับเปลี่ยนตามกฎหมาย โดยต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 5 ต่อปีตามคำขอของโจทก์ คำถามที่น่าสนใจ 1. บริษัทประกันภัยชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์แล้วมีสิทธิฟ้องเรียกเงินส่วนเกินคืนจากผู้เอาประกันภัยและลูกจ้างหรือไม่ 2. การชำระค่าสินไหมทดแทนจนทำให้หนี้ละเมิดของผู้ก่อความเสียหายระงับไป เป็นการรับช่วงสิทธิในมูลละเมิดหรือการจัดการงานนอกสั่ง 3. การฟ้องเรียกเงินทดรองส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์มีอายุความ 1 ปี หรือ 10 ปี และเริ่มนับอายุความเมื่อใด หมายเหตุวิเคราะห์หลักกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาคดีนี้มีประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการจำแนกลักษณะของสิทธิเรียกร้องในกรณีผู้รับประกันภัยชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ โดยศาลฎีกามิได้พิจารณาเพียงว่าความเสียหายมีต้นเหตุมาจากการกระทำละเมิด แต่พิจารณาถึงผลทางกฎหมายของการชำระเงินว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่งอันก่อให้เกิดสิทธิเรียกเงินทดรองจ่ายคืนหรือไม่ ประการแรก การชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองมิได้หมายความว่าผู้รับประกันภัยจะมีสิทธิเรียกเงินส่วนเกินคืนได้ในทุกกรณี หากแต่ต้องพิจารณาว่าการชำระเงินดังกล่าวมีลักษณะเป็นการจัดการงานนอกสั่งตามกฎหมายหรือไม่ ในคดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายทำให้หนี้อันเกิดจากมูลละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดระงับไป และเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง จึงเข้าลักษณะการจัดการงานนอกสั่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 401 ประการที่สอง ต้องแยกสิทธิเรียกร้องอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งออกจากสิทธิเรียกร้องในมูลละเมิด แม้การจัดการงานนอกสั่งจะมีความเกี่ยวข้องกับหนี้ละเมิดเดิม แต่สิทธิเรียกเงินทดรองจ่ายคืนมีมูลหนี้ต่างจากสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนของผู้เสียหาย การวินิจฉัยอายุความจึงต้องพิจารณาจากสิทธิเรียกร้องที่โจทก์นำมาฟ้อง มิใช่พิจารณาเพียงสาเหตุที่ทำให้เกิดความเสียหาย ประการที่สาม การกำหนดอายุความเป็นผลโดยตรงจากการจำแนกมูลหนี้ เมื่อสิทธิเรียกร้องของผู้รับประกันภัยในคดีนี้เป็นสิทธิเรียกเงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่ง และไม่มีกฎหมายบัญญัติอายุความไว้โดยเฉพาะ จึงต้องใช้อายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 นับแต่วันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ มิใช่อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง ประการที่สี่ กรณีมีผู้เสียหายหลายรายจากการละเมิดครั้งเดียวกัน ต้องพิจารณาขอบเขตความคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกอบด้วย ในคดีนี้กรมธรรม์กำหนดวงเงินคุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง ศาลฎีกาจึงพิจารณาค่าสินไหมทดแทนที่ชำระแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายรวมกัน และเห็นว่าไม่อาจแยกเงินส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองว่าเป็นความเสียหายของผู้เสียหายรายใดโดยเฉพาะ เนื่องจากความเสียหายทั้งสองส่วนเกิดขึ้นในคราวเดียวกัน ประการสุดท้าย การกำหนดดอกเบี้ยตามคำพิพากษาต้องสอดคล้องกับกฎหมายที่ใช้บังคับ ศาลฎีกาจึงแก้ไขคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 7 เฉพาะส่วนดอกเบี้ย โดยให้ปรับเปลี่ยนอัตราตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามบทบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวข้อง บวกด้วยอัตราเพิ่มร้อยละ 2 ต่อปี และต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 5 ต่อปีตามคำขอของโจทก์ ข้อพึงพิจารณาจากคำพิพากษานี้คือ ในการฟ้องเรียกเงินคืนหรือการต่อสู้คดีเกี่ยวกับค่าสินไหมทดแทนส่วนเกินวงเงินประกันภัย จำเป็นต้องพิจารณาลักษณะของสิทธิเรียกร้องและข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการชำระหนี้ให้ชัดเจน เพราะการจำแนกมูลหนี้เป็นการรับช่วงสิทธิในมูลละเมิดหรือการจัดการงานนอกสั่ง ย่อมส่งผลโดยตรงต่อบทกฎหมายและอายุความที่ใช้บังคับ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 502/2569 การที่จำเลยที่ 1 ลูกจ้างของจำเลยที่ 2 ขับรถบรรทุกที่โจทก์รับประกันภัยชนท้ายรถบรรทุกของผู้อื่นและรถเสียหลักไปชนบ้านของผู้อื่นได้รับความเสียหาย อันเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการละเมิดครั้งเดียวกัน แต่มีผู้เสียหายสองราย ซึ่งจำเลยที่ 2 ผู้เอาประกันภัยในฐานะนายจ้างต้องร่วมรับผิดในผลแห่งละเมิด โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยมีหน้าที่ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เจ้าของรถบรรทุกและเจ้าของบ้านที่ได้รับความเสียหายตามกรมธรรม์ประกันภัย การที่โจทก์ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนความเสียหายที่เกิดขึ้นกับรถบรรทุกและบ้านที่ได้รับความเสียหายเกินไปกว่าวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกันภัยจำนวน 151,400 บาท หาอาจแยกว่าส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองนั้นเป็นความเสียหายในส่วนใดได้ไม่ เนื่องจากความเสียหายทั้งสองส่วนเกิดขึ้นในคราวเดียวกัน ทั้งการที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายนั้นเป็นการชดใช้ความเสียหายให้แก่บุคคลผู้ได้รับความเสียหายมีผลทำให้หนี้อันเกิดจากมูลละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดเป็นอันระงับไป อันเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง ถือว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่งซึ่งก่อให้เกิดหนี้ผูกพันจำเลยทั้งสองให้ต้องรับผิดชดใช้เงินค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์ได้ออกทดรองจัดการงานไป โจทก์จึงมีสิทธิเรียกเงินที่ได้ออกทดรองจัดการงานที่เกินจากวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกันภัยจำนวน 151,400 บาท จากจำเลยทั้งสองได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 401 และกรณีมิใช่โจทก์รับช่วงสิทธิจากผู้เสียหายมาฟ้องจำเลยทั้งสองให้รับผิดในมูลละเมิดซึ่งมีอายุความ 1 ปี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 448 วรรคหนึ่ง แต่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งซึ่งไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยอายุความบัญญัติไว้โดยเฉพาะ จึงต้องบังคับตาม ป.พ.พ. มาตรา 193/30 ซึ่งมีอายุความ 10 ปี นับแต่วันที่โจทก์อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงิน 158,970 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 5 ต่อปี ของต้นเงิน 151,400 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ จำเลยทั้งสองให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับ โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 7 พิพากษากลับเป็นว่า ให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงิน 151,400 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าชำระเสร็จแก่โจทก์ กับให้ร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสองศาลแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความรวม 8,000 บาท จำเลยทั้งสองฎีกา โดยได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา ศาลฎีกาแผนกคดีพาณิชย์และเศรษฐกิจวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่คู่ความไม่โต้แย้งกันในชั้นฎีการับฟังได้เป็นยุติว่า จำเลยที่ 2 เป็นเจ้าของรถบรรทุกหมายเลขทะเบียน 72 - xxxx นครปฐม ทำสัญญาประกันวินาศภัยประเภท 1 ไว้กับโจทก์ คุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกที่ได้รับความเสียหายจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง ต่อมาวันที่ 30 กันยายน 2562 ซึ่งอยู่ในระยะเวลาคุ้มครองตามกรมธรรม์ จำเลยที่ 1 ลูกจ้างหรือตัวแทนของจำเลยที่ 2 ขับรถบรรทุกที่เอาประกันภัยของจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นนายจ้างหรือตัวการไปในทางการที่จ้างหรือตามมอบหมายและยินยอมของจำเลยที่ 2 ไปตามถนนสายอู่ทอง – บ่อพลอย โดยประมาทเลินเล่อชนท้ายรถบรรทุกหมายเลขทะเบียน 83 – xxxx สุพรรณบุรี แล้วเสียหลักพุ่งชนบ้านของนางสี่ ได้รับความเสียหาย โจทก์ใช้ค่าสินไหมทดแทนสำหรับรถบรรทุกหมายเลขทะเบียน 83 – xxxx สุพรรณบุรี ดังนี้ วันที่ 30 มกราคม 2563 ชำระค่าซ่อมแซมรถบรรทุก 280,000 บาท วันที่ 24 ธันวาคม 2562 ชำระค่ายกรถบรรทุก 12,500 บาท วันที่ 3 พฤษภาคม 2563 ชำระค่าขาดประโยชน์จากการใช้รถบรรทุกระหว่างซ่อมแซม 45,000 บาท และโจทก์ใช้ค่าสินไหมทดแทนสำหรับบ้านของนางสี่ ดังนี้ วันที่ 26 ธันวาคม 2562 ชำระค่าอุปกรณ์เครื่องใช้ภายในบ้าน 33,900 บาท แก่เจ้าของบ้าน วันที่ 13 สิงหาคม 2563 ชำระค่าซ่อมแซมบ้าน 380,000 บาท แก่ผู้รับจ้างซ่อมแซมบ้าน รวมค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์ชำระเป็นเงิน 751,400 บาท ค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์ชำระเกินวงเงินคุ้มครอง 151,400 บาท มีปัญหาวินิจฉัยตามที่จำเลยทั้งสองได้รับอนุญาตให้ฎีกาว่า จำเลยทั้งสองต้องชดใช้เงินที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองให้แก่โจทก์หรือไม่ เพียงใด และฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ เห็นว่า การที่จำเลยที่ 1 ลูกจ้างของจำเลยที่ 2 ขับรถบรรทุกคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้ชนท้ายรถบรรทุกหมายเลขทะเบียน 83 - xxxx สุพรรณบุรี ของผู้อื่นและรถเสียหลักไปชนบ้านของนางสี่ได้รับความเสียหายอันเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการละเมิดครั้งเดียวกัน แต่มีผู้เสียหายสองรายซึ่งจำเลยที่ 2 ผู้เอาประกันภัยในฐานะนายจ้างต้องร่วมรับผิดในผลแห่งละเมิด โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยมีหน้าที่ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เจ้าของรถบรรทุกหมายเลขทะเบียน 83 - xxxx สุพรรณบุรี และนางสี่เจ้าของบ้านที่ได้รับความเสียหาย การที่โจทก์ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนความเสียหายที่เกิดขึ้นกับรถบรรทุกและบ้านที่ได้รับความเสียหายเป็นเงิน 751,400 บาท เกินไปกว่าวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกันภัยจำนวน 151,400 บาท นั้น หาอาจแยกว่าส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองนั้นเป็นความเสียหายในส่วนใดได้ไม่ เนื่องจากความเสียหายทั้งสองส่วนเกิดขึ้นในคราวเดียวกัน อีกทั้งการที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายนั้นเป็นการชดใช้ความเสียหายให้แก่บุคคลผู้ได้รับความเสียหายมีผลทำให้หนี้อันเกิดจากมูลละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดเป็นอันระงับไป อันเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง ถือว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่ง ซึ่งก่อให้เกิดหนี้ผูกพันจำเลยทั้งสองให้ต้องรับผิดชดใช้เงินค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์ได้ออกทดรองจัดการงานไป โจทก์จึงมีสิทธิเรียกเงินที่ได้ออกทดรองจัดการงานที่เกินจากวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกันภัยจำนวน 151,400 บาท จากจำเลยทั้งสองได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 401 และกรณีดังกล่าวมิใช่โจทก์รับช่วงสิทธิจากนางสี่มาฟ้องจำเลยทั้งสองให้รับผิดในมูลละเมิดซึ่งมีอายุความ 1 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448 วรรคหนึ่ง ดังที่จำเลยทั้งสองฎีกา แต่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งซึ่งไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยอายุความบัญญัติไว้โดยเฉพาะ จึงต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 ซึ่งมีอายุความ 10 ปี นับแต่วันที่โจทก์อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 7 พิพากษาว่าฟ้องโจทก์ไม่ขาดอายุความและให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินจำนวน 151,400 บาท นั้น ชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น แต่ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 7 พิพากษาให้จำเลยทั้งสองชำระดอกเบี้ยร้อยละ 5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จโดยมิได้กำหนดให้ปรับเปลี่ยนอัตราดอกเบี้ยลดลงหรือเพิ่มขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 7 วรรคสอง แห่งพระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พ.ศ. 2564 นั้น เป็นการไม่ชอบ ศาลฎีกาจึงแก้ไขให้ถูกต้อง พิพากษาแก้เป็นว่า ดอกเบี้ยที่จำเลยทั้งสองต้องชำระนั้น ให้ปรับเปลี่ยนตามอัตราดอกเบี้ยที่กระทรวงการคลังกำหนดโดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา บวกด้วยอัตราเพิ่มร้อยละ 2 ต่อปี ทั้งนี้ ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 7 ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ
|


