บทนำ

ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2561 ข้อ 11–12 เป็นกฎเกณฑ์ที่นายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีกำหนดขึ้นเพื่อใช้เป็นช่องทางเลือกในการยุติข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานของรัฐกันเอง โดยมีเป้าหมายเพื่อลดจำนวนคดีที่ต้องนำเข้าสู่ศาล และเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารราชการแผ่นดิน บทความนี้อธิบายสาระสำคัญของข้อ 11–12 ขั้นตอนการดำเนินการ และการตีความโดยศาลฎีกาในคำพิพากษาที่ 5669/2567

สาระสำคัญของข้อ 11–12

ข้อ 11: แจ้งข้อเรียกร้องก่อนฟ้อง

• เมื่อเกิดข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานรัฐ ฝ่ายที่เรียกร้องต้องแจ้งข้อเท็จจริงและข้อเรียกร้องอย่างชัดเจนต่อคู่กรณี

• หากฝ่ายถูกเรียกร้องยอมรับผิดและไม่โต้แย้งจำนวนความเสียหาย ให้ดำเนินการตามคำเรียกร้องหรือชำระค่าเสียหายโดยเร็ว

• จุดเน้นคือ “ปิดข้อพิพาทก่อนศาล” เพื่อประหยัดเวลาและงบประมาณ

ข้อ 12: ส่งเรื่องให้อัยการสูงสุดเมื่อยุติไม่ได้

• หากไม่สามารถยุติข้อพิพาทได้ภายในเวลาอันสมควร หรือถูกปฏิเสธ/ไม่ชำระหนี้

• ให้ฝ่ายที่เรียกร้องส่งเรื่องไปยังสำนักงานอัยการสูงสุดเพื่อพิจารณาดำเนินการต่อ (เช่น เสนอแนวทางระงับข้อพิพาท หรือพิจารณาทางคดี)

วัตถุประสงค์ของการกำหนดข้อ 11–12

1.ลดภาระศาลและเวลาในการระงับข้อพิพาท

2.ประหยัดงบประมาณภาครัฐและค่าธรรมเนียมคดี

3.ส่งเสริมความร่วมมือและการเจรจาระหว่างหน่วยงานรัฐ

4.เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารราชการ ให้การแก้ปัญหาเกิดผลโดยเร็ว

ลักษณะทางกฎหมายและขอบเขตการใช้

• เป็น “ระเบียบ” ตาม พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 มาตรา 11(8) มีสถานะเป็นมาตรการบริหารภายใน

• ไม่ใช่บทกฎหมายสารบัญญัติ จึง “ไม่ตัดสิทธิ” หรือ “จำกัดสิทธิ” ในการยื่นฟ้องคดีแพ่ง

• สิทธิฟ้องต่อศาลยังคงมีอยู่ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 55 และสิทธิของเจ้าของทรัพย์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336

ขั้นตอนปฏิบัติ 

1.รวบรวมข้อเท็จจริง เอกสาร และคำนวณค่าเสียหาย

2.ทำหนังสือแจ้งข้อเรียกร้อง ระบุข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย และจำนวนที่เรียก

3.เปิดโอกาสให้ฝ่ายถูกเรียกร้องตรวจสอบ/ชำระค่าเสียหาย

4.หากไม่ยุติภายในเวลาที่เหมาะสม ให้ส่งเรื่องต่อสำนักงานอัยการสูงสุดตามข้อ 12

5.หากยังไม่ยุติหรือไม่เหมาะกับการระงับข้อพิพาทภายใน สามารถใช้สิทธิยื่นฟ้องต่อศาลได้

ตัวอย่างหัวข้อในหนังสือแจ้งข้อเรียกร้อง (ใช้งานได้จริง)

• หัวเรื่องข้อพิพาทและฐานอำนาจหน่วยงาน

• ข้อเท็จจริงโดยสรุป (Timeline)

• ฐานกฎหมายที่อ้าง (ระเบียบข้อ 11, กฎหมายเฉพาะที่เกี่ยวข้อง)

• รายการค่าเสียหาย/แนวทางเยียวยาที่ร้องขอ

• กำหนดเวลาตอบกลับและช่องทางติดต่อ

ความเชื่อมโยงกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5669/2567

• ศาลฎีกาชี้ว่า ข้อ 11–12 เป็น “ช่องทางเลือก” เพื่อยุติข้อพิพาท มิใช่เงื่อนไขบังคับก่อนฟ้องคดี

• การไม่ใช้ขั้นตอนตามระเบียบนี้ “ไม่ทำให้สิ้นสิทธิฟ้อง” เพราะสิทธิฟ้องยังคงมีตาม ป.วิ.พ. มาตรา 55 และสิทธิของเจ้าของทรัพย์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336

• หน่วยงานรัฐที่เป็นรัฐวิสาหกิจยังสามารถดำเนินคดีเองได้ตามระเบียบข้อ 21 วรรคสอง โดยไม่ต้องส่งผ่านอัยการสูงสุดในทุกกรณี

คำถามพบบ่อย (FAQ)

ถาม: จำเป็นต้องใช้ข้อ 11–12 ก่อนทุกคดีหรือไม่

ตอบ: ไม่จำเป็น เป็นเพียงมาตรการบริหารภายในเพื่อยุติข้อพิพาท หากไม่ใช้ก็ยังฟ้องคดีได้

ถาม: ใช้ข้อ 11–12 แล้วไม่ยุติ ต้องทำอย่างไร

ตอบ: ส่งเรื่องให้สำนักงานอัยการสูงสุดตามข้อ 12 เพื่อพิจารณาทางเลือกต่อไป หรือใช้สิทธิฟ้องคดี

ถาม: ใช้ข้อ 11–12 กับเอกชนได้หรือไม่

ตอบ: ระเบียบนี้ออกแบบมาสำหรับข้อพิพาท “ระหว่างหน่วยงานของรัฐด้วยกัน” แต่รัฐวิสาหกิจยังมีสิทธิฟ้องเอกชนโดยตรงตามข้อยกเว้นและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

เช็กลิสต์สำหรับหน่วยงานรัฐ (สั้น กระชับ ใช้จริง)

• มีหนังสือแจ้งข้อเรียกร้องพร้อมหลักฐานครบถ้วน

• ระบุจำนวนค่าเสียหายและวิธีคำนวณชัดเจน

• กำหนดเส้นตายตอบกลับเป็นลายลักษณ์อักษร

• จัดเก็บหลักฐานการสื่อสารทุกขั้นตอน

• ประเมินความเหมาะสม: ยุติภายในได้หรือควรเข้าสู่ศาล

สรุป

ข้อ 11–12 ของระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2561 เป็น “เครื่องมือบริหาร” เพื่อยุติข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานรัฐ ช่วยประหยัดเวลา งบประมาณ และลดภาระศาล แต่ไม่ใช่เงื่อนไขตัดสิทธิในการฟ้องคดีแพ่ง หน่วยงานรัฐจึงยังใช้สิทธิฟ้องได้ตามกฎหมาย ทั้งนี้ การใช้ขั้นตอนภายในอย่างรอบคอบยังเป็นประโยชน์เชิงบริหารและสร้างความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน