บทนำ 

คำพิพากษาศาลฎีกานี้มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับกระบวนการริบทรัพย์ในคดียาเสพติด ภายใต้กฎหมายพิเศษว่าด้วยมาตรการปราบปรามผู้กระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด ซึ่งกำหนดขั้นตอนการอุทธรณ์และการยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับคดีไว้วินิจฉัยไว้อย่างเคร่งครัด โดยคดีนี้มีประเด็นสำคัญว่าคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในคดียาเสพติดถือเป็นที่สุดตามกฎหมายหรือไม่ หากคู่ความยื่นฎีกาโดยไม่ยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับฎีกาไว้พิจารณาตามกำหนดเวลา ผลคือคดีต้องยุติลงเพียงชั้นอุทธรณ์และศาลชั้นต้นไม่อาจรับฎีกาดังกล่าวไว้ได้ คดีนี้จึงสะท้อนให้เห็นถึงการบังคับใช้กฎหมายพิเศษอย่างเข้มงวดเพื่อให้คดียาเสพติดดำเนินไปอย่างรวดเร็ว มีประสิทธิภาพ และจำกัดความล่าช้าในกระบวนการยุติธรรม

ข้อเท็จจริงโดยสรุป

ผู้ร้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อให้ริบทรัพย์สินของกลาง ได้แก่ โทรศัพท์มือถือและรถจักรยานยนต์ ให้ตกเป็นของกองทุนป้องกันและปราบปรามยาเสพติด ตามพระราชบัญญัติมาตรการในการปราบปรามผู้กระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด พ.ศ.2534 มาตรา 30 และ 31 ศาลชั้นต้นประกาศเชิญบุคคลที่อาจอ้างสิทธิ์ในทรัพย์สินให้มายื่นคำคัดค้าน ต่อมาผู้คัดค้านมายื่นคำร้องขอคัดค้านการริบทรัพย์ โดยขอให้คืนรถจักรยานยนต์ของกลางแก่ตน ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ริบโทรศัพท์ แต่คืนรถจักรยานยนต์แก่ผู้คัดค้าน ผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์แผนกคดียาเสพติดพิพากษาแก้ ผู้คัดค้านจึงฎีกา แต่ไม่ได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับฎีกาไว้พิจารณาตามกำหนดเวลา

คำวินิจฉัยของศาลแต่ละชั้น

1 ศาลชั้นต้น

วินิจฉัยให้ริบโทรศัพท์มือถือเป็นของกองทุนฯ ส่วนรถจักรยานยนต์คืนแก่ผู้คัดค้าน

2 ศาลอุทธรณ์แผนกคดียาเสพติด

พิจารณาพิพากษาแก้ตามที่เห็นสมควร โดยถือว่าคดีเป็นคดียาเสพติดที่อยู่ภายใต้ พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ.2550 มาตรา 18 วรรคหนึ่ง ซึ่งกำหนดว่าคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด

3 ศาลฎีกา

วินิจฉัยว่าผู้คัดค้านฎีกาโดยไม่ยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับคดีไว้พิจารณาตามมาตรา 19 วรรคหนึ่ง ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันอ่านคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ผลคือคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด ศาลชั้นต้นที่รับฎีกาผู้คัดค้านไว้จึงไม่ชอบ ศาลฎีกาไม่รับฎีกาไว้พิจารณา

การวิเคราะห์หลักกฎหมาย

1 มาตรา 18 วรรคหนึ่ง พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ.2550

บัญญัติว่าคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในคดีความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด “ให้เป็นที่สุด” เว้นแต่กรณีที่คู่ความยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับคดีเพื่อวินิจฉัย โดยต้องยื่นพร้อมฎีกา

เจตนารมณ์ของบทบัญญัตินี้คือ ลดขั้นตอนคดีและจำกัดความยืดเยื้อ เนื่องจากคดียาเสพติดถือเป็นภัยร้ายแรงต่อสังคมและต้องการให้กระบวนการวินิจฉัยถึงที่สุดโดยรวดเร็ว

2 มาตรา 19 วรรคหนึ่ง

กำหนดวิธีการ “เปิดช่อง” ให้คู่ความสามารถฎีกาได้ แต่ต้อง

1. ยื่นฎีกา

2. พร้อมยื่น “คำร้องขอให้รับฎีกาไว้พิจารณา”

3. ภายใน 1 เดือน

หากไม่ดำเนินการครบเงื่อนไข ผลคือ ฎีกาเป็นอันใช้ไม่ได้ และคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดโดยอัตโนมัติ

3 การประยุกต์ใช้กับคดีนี้

ผู้คัดค้านยื่นฎีกาแต่ ไม่ยื่นคำร้องขอรับฎีกา ผลคือไม่ชอบด้วยกฎหมาย ศาลชั้นต้นที่รับฎีกาไว้จึงกระทำผิดหลักกฎหมาย ศาลฎีกามีหน้าที่เพียงวินิจฉัยว่าคดีถึงที่สุดแล้วในชั้นอุทธรณ์ จึงไม่รับฎีกา

วิเคราะห์แนวคำพิพากษาศาลฎีกาและเจตนารมณ์สำคัญ

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาหลายคดีวินิจฉัยตรงกันว่า

• คดีที่อยู่ภายใต้กฎหมายพิเศษด้านยาเสพติด มีขั้นตอนและกำหนดเวลาที่ “เคร่งครัดกว่าปกติ”

• ศาลฎีกาจะรับพิจารณาได้เฉพาะกรณีที่คู่ความยื่นคำร้องให้รับฎีกาไว้ตามมาตรา 19 เท่านั้น

• การยื่นเพียงฎีกาโดยลำพัง “ไม่อาจเปิดช่องให้พิจารณาในชั้นฎีกาได้”

เจตนารมณ์สำคัญคือ การป้องกันการถ่วงเวลาการบังคับใช้กฎหมายและมาตรการปราบปรามยาเสพติด ให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด รวมทั้งกำหนดกลไกให้ศาลอุทธรณ์เป็นศาลชั้นสุดท้ายโดยปริยายในคดียาเสพติดส่วนใหญ่

สรุปผลคำพิพากษาของศาลทั้งสาม ศาลชั้นต้นสั่งริบโทรศัพท์แต่คืนรถจักรยานยนต์แก่ผู้คัดค้าน ผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้ในสาระบางส่วนตามดุลพินิจ เมื่อผู้คัดค้านฎีกาโดยไม่ยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับคดีไว้พิจารณาภายในกำหนดเวลา ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดตามกฎหมายพิเศษ และศาลชั้นต้นที่รับฎีกาไว้ไม่ชอบ ศาลฎีกายกฎีกาผู้คัดค้าน

สรุปข้อคิดทางกฎหมาย

การดำเนินคดีตามกฎหมายพิเศษด้านยาเสพติดมีลักษณะเคร่งครัดเป็นพิเศษต่อหลักเกณฑ์และกำหนดเวลา การยื่นฎีกาโดยไม่ยื่นคำร้องขอให้รับฎีกาตามมาตรา 19 วรรคหนึ่ง ย่อมทำให้สิทธิทางกระบวนพิจารณาสิ้นสุดลงทันที ส่งผลให้คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุดโดยไม่อาจเข้าสู่การตรวจสอบของศาลฎีกาได้ จึงถือเป็นหลักสำคัญที่คู่ความต้องระมัดระวังอย่างยิ่งเพื่อไม่ให้กระบวนการยุติธรรมขาดความสมบูรณ์ และเป็นการสะท้อนเจตนารมณ์ของกฎหมายที่มุ่งความรวดเร็วและเด็ดขาดในการปราบปรามยาเสพติด

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1. คำถาม

การริบทรัพย์ในคดียาเสพติดต้องมีขั้นตอนประกาศเชิญผู้มีส่วนได้เสียหรือไม่?

คำตอบ

ต้องมีการประกาศเชิญบุคคลที่อาจอ้างสิทธิ์ในทรัพย์สินตามกฎหมาย เพื่อให้มีโอกาสยื่นคำคัดค้านก่อนศาลมีคำสั่งริบ

2. คำถาม

เหตุใดคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในคดียาเสพติดจึงเป็นที่สุด?

คำตอบ

เพราะมาตรา 18 วรรคหนึ่งกำหนดให้คดีความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดสิ้นสุดในชั้นอุทธรณ์ เว้นแต่คู่ความยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับฎีกาไว้พิจารณาภายในหนึ่งเดือน

3. คำถาม

หากยื่นฎีกาแต่ไม่ยื่นคำร้องขอให้รับฎีกาไว้พิจารณา จะเกิดผลอย่างไร?

คำตอบ

ฎีกาไม่อาจเข้าสู่การพิจารณาของศาลฎีกา และคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ถือเป็นที่สุดทันทีตามกฎหมายพิเศษ

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2568/2554

คดีคำร้องขอให้ริบทรัพย์สินตกเป็นของกองทุนป้องกันและปราบปรามยาเสพติดตาม พ.ร.บ.มาตรการในการปราบปรามผู้กระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด พ.ศ.2534 มาตรา 30, 31 เป็นคดีความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด ซึ่งถึงที่สุดในชั้นอุทธรณ์ตาม พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ.2550 มาตรา 18 วรรคหนึ่ง เมื่อผู้คัดค้านฎีกาโดยไม่ได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับคดีไว้พิจารณาพร้อมกับฎีกาภายในกำหนด ตามมาตรา 19 วรรคหนึ่ง คำพิพากษาศาลอุทธรณ์จึงเป็นที่สุด ที่ศาลชั้นต้นรับฎีกาผู้คัดค้านมาจึงไม่ชอบ ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัย

ผู้ร้องขอให้ริบโทรศัพท์โนเกียและรถจักรยานยนต์ฮอนด้าของกลางให้ตกเป็นของกองทุนปราบปรามยาเสพติดตาม พ.ร.บ.มาตรการฯ ศาลชั้นต้นประกาศเชิญผู้มีสิทธิคัดค้าน และผู้คัดค้านยื่นคัดค้านขอให้คืนรถจักรยานยนต์ ศาลชั้นต้นสั่งริบเฉพาะโทรศัพท์ ส่วนรถจักรยานยนต์ให้คืนผู้คัดค้าน ผู้ร้องอุทธรณ์ และศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้

ผู้คัดค้านฎีกา แต่ไม่ยื่นคำร้องขอให้ศาลฎีการับฎีกาไว้พิจารณาตาม พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ.2550 มาตรา 19 ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญ แม้มาตรา 18 วรรคหนึ่งกำหนดว่าคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในคดียาเสพติดเป็นที่สุด เว้นแต่มีคำร้องขอให้รับฎีกา เมื่อผู้คัดค้านไม่ทำตามขั้นตอน คำพิพากษาศาลอุทธรณ์จึงเป็นที่สุด ศาลชั้นต้นที่รับฎีกามาไม่ชอบ ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัย และพิพากษายกฎีกาผู้คัดค้าน

⭐ หมายเหตุ : ผลของ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามยาเสพติด พ.ศ.2564 ต่อการพิจารณาคดีของศาล

พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามยาเสพติด พ.ศ.2564 เป็นกฎหมายที่มีผล “ปรับโครงสร้าง” ระบบการดำเนินคดีอาญาเกี่ยวกับยาเสพติดชุดใหญ่ โดยยกเลิกกฎหมายยาเสพติดหลายฉบับ เช่น

• พ.ร.บ.ยาเสพติดให้โทษ

• พ.ร.บ.ฟอกเงินบางส่วน (ซึ่งเกี่ยวกับสารเสพติด)

• กฎหมายควบคุมสารตั้งต้น ฯลฯ

แต่ กฎหมายนี้ ไม่ได้ยกเลิกหรือกระทบการใช้บังคับของ พ.ร.บ.มาตรการปราบปรามฯ 2534 และ พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด 2550 ซึ่งเป็นกฎหมายที่ศาลใช้ในการวินิจฉัยในคำพิพากษาที่คุณอ้างถึง

อย่างไรก็ดี พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามยาเสพติด พ.ศ.2564 มีผล “เชิงระบบ” ต่อการพิจารณาคดีของศาล ดังนี้

1. ปรับนิยามความผิดและฐานความผิดยาเสพติดใหม่ → ส่งผลต่อองค์ประกอบการพิจารณาคดี

กฎหมายใหม่กำหนดนิยาม

• ผู้เสพ

• ผู้ขาย

• ผู้ผลิต

• ผู้มีไว้ในครอบครอง

ให้ชัดเจนขึ้น และใช้เกณฑ์แบบ “เจตนา + ปริมาณ” แทนระบบเดิมที่มีการแบ่งชั้นความผิดหลายระดับ

➡️ ผลต่อศาล:

• ศาลต้องพิจารณาฐานความผิดตามนิยามใหม่

• โดยเฉพาะคดีที่เกี่ยวกับ “การริบทรัพย์” ต้องประเมินความเชื่อมโยงทรัพย์สินกับความผิดตามองค์ประกอบใหม่

2. มาตรการยึด–อายัด–ริบทรัพย์เข้มข้นขึ้น (แต่ยังต้องใช้ พ.ร.บ.มาตรการฯ 2534 ควบคู่)

แม้ พ.ร.บ.2564 จะมีบทเกี่ยวกับการยึด–อายัดทรัพย์ แต่ บทที่เกี่ยวกับ “การริบ” ในคดียาเสพติดโดยตรงยังคงต้องใช้ พ.ร.บ.มาตรการฯ 2534

แต่กฎหมายใหม่ช่วยเพิ่มอำนาจฝ่ายเจ้าหน้าที่ เช่น

• อำนาจอายัดทรัพย์ล่วงหน้า

• อำนาจตรวจสอบเส้นทางการเงิน

➡️ ทำให้ศาลมี “ข้อมูลประกอบการวินิจฉัย” เพิ่มขึ้นในชั้นศาล

3. การรวมอำนาจหลายหน่วยงาน → ทำให้สำนวนคดีและข้อมูลประกอบรัดกุมขึ้น

พ.ร.บ.2564 จัดโครงสร้างองค์กรใหม่ เช่น

• ป.ป.ส.

• ศูนย์อำนวยการเฉพาะกิจ

• เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบทรัพย์สิน

➡️ ส่งผลให้สำนวนที่ส่งถึงศาลมีมาตรฐานสูงขึ้น

➡️ ทำให้ศาลมีข้อมูลข้อเท็จจริงในการไต่สวนเชื่อมโยงกับทรัพย์สินชัดเจนกว่าเดิม

4. ไม่กระทบ “สถานะความถึงที่สุดของคดีอุทธรณ์” ตาม พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด 2550

แม้จะเป็นกฎหมายยาเสพติดฉบับใหม่ แต่ไม่มีบทบัญญัติใดยกเลิกหรือแก้ไข

• มาตรา 18 (คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด)

• มาตรา 19 (เงื่อนไขการขอให้รับฎีกาไว้พิจารณา)

➡️ ศาลยังคงต้องใช้กฎหมายปี 2550 “เหมือนเดิมทุกประการ”

➡️ ผลคำพิพากษาในคดีที่คุณอ้างจึง “ไม่ถูกกระทบ”

⭐ สรุป

พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามยาเสพติด พ.ศ.2564 ไม่มีผลเปลี่ยนแปลงกระบวนพิจารณาคดีที่ศาลใช้ตัดสินในคำพิพากษานี้

แต่ มีผลปรับปรุงนิยามความผิดและระบบจัดการสำนวน ทำให้คดีที่เข้าสู่ศาลมีความชัดเจนขึ้น

และ กฎหมายพิเศษเรื่องการริบทรัพย์ (2534) และกฎหมายวิธีพิจารณา (2550) ยังคงใช้ตามเดิมไม่เปลี่ยนแปลง