คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1480/2563 เกี่ยวข้องกับคดีเพิกถอนการโอนและการขายฝากที่ดินซึ่งเป็นทรัพย์มรดก หลังจากศาลตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายแล้ว จำเลยที่ 1 ได้โอนที่ดินเป็นของตนเองและโอนต่อให้จำเลยอื่น ๆ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการโอนดังกล่าวอยู่ในอำนาจของผู้จัดการมรดกและไม่ตกเป็นโมฆะ อีกทั้งผู้รับโอนรายต่อ ๆ มาถือสิทธิอย่างสุจริตและชำระค่าตอบแทนแล้ว ทำให้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทโดยธรรมไม่มีอำนาจฟ้องเพิกถอนการโอนหรือการขายฝากที่เกิดขึ้น

ข้อเท็จจริงของคดี

•ผู้ตายถึงแก่กรรมโดยไม่ได้ทำพินัยกรรม

•ศาลตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก

•จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดก จดทะเบียนโอนที่ดินมรดกให้แก่ตนเองในฐานะทายาทร่วม

•ภายหลังจำเลยที่ 1 ยกที่ดินให้จำเลยที่ 2 และมีการขายฝากให้จำเลยที่ 3

•จำเลยที่ 3 รับซื้อฝากโดยสุจริต เสียค่าตอบแทน และจดทะเบียนสิทธิถูกต้อง

•จำเลยที่ 3 โอนที่ดินให้จำเลยที่ 4

โจทก์ทั้งสี่ฟ้องขอให้เพิกถอนการโอนและการขายฝากดังกล่าว โดยอ้างว่าเป็นการกระทำที่ทำให้ตนไม่ได้รับมรดก

ประเด็นที่ต้องวินิจฉัย

1.ผู้จัดการมรดกมีสิทธิโอนที่ดินมรดกให้ตนเองหรือไม่

2.โจทก์ทั้งสี่มีอำนาจฟ้องเพิกถอนนิติกรรมที่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกหรือไม่

3.ผลของการรับซื้อฝากโดยสุจริตต่อสิทธิทายาท

คำวินิจฉัยของศาลฎีกา

•ผู้จัดการมรดกมีสิทธิใช้ตำแหน่งในการโอนทรัพย์มรดกให้ตนเองในฐานะทายาทร่วม โดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากทายาทอื่น ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1719 และ 1722

•นิติกรรมดังกล่าวไม่ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150 แม้จะทำให้ทายาทอื่นเสียสิทธิในทรัพย์มรดก

•โจทก์ไม่สามารถฟ้องเพิกถอนนิติกรรมกับบุคคลภายนอกที่ได้สิทธิโดยสุจริตและได้จดทะเบียนสิทธิแล้ว ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1299 และ 1300

•คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้เพิกถอนนิติกรรมไม่ถูกต้อง ศาลฎีกาพิพากษากลับ ให้เป็นไปตามศาลชั้นต้นที่ยกฟ้อง

***ประเด็นทางกฎหมายสำคัญที่ศาลฎีกาวินิจฉัยมีดังนี้

🔹 อำนาจของผู้จัดการมรดกในการโอนทรัพย์มรดก

•ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1719 และ 1722 ผู้จัดการมรดกมีอำนาจจัดการทรัพย์มรดกเพื่อประโยชน์ของกองมรดกโดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากทายาท เว้นแต่เป็นกรณีที่กฎหมายกำหนดให้ต้องได้รับความยินยอมโดยเฉพาะ

•ศาลเห็นว่า การที่จำเลยที่ 1 โอนที่ดินพิพาทเป็นของตนเองในฐานะทายาทผู้มีสิทธิรับมรดกด้วย เป็นการใช้สิทธิตามอำนาจหน้าที่ทั่วไปของผู้จัดการมรดก ไม่เป็นการกระทำที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกองมรดก และ นิติกรรมดังกล่าวไม่ตกเป็นโมฆะตามมาตรา 150

🔹 สิทธิของผู้รับโอนโดยสุจริต

•โจทก์ไม่ได้โต้แย้งว่าจำเลยที่ 3 กระทำโดยไม่สุจริต อีกทั้งได้บรรยายฟ้องยอมรับว่าเป็นการรับโอนโดยสุจริตและชำระค่าตอบแทนแล้ว

•มาตรา 6 ป.พ.พ. กำหนดให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าบุคคลกระทำโดยสุจริต และ

•มาตรา 1299 วรรคสอง และมาตรา 1300 ป.พ.พ. คุ้มครองผู้รับโอนที่ได้สิทธิโดยสุจริตและเสียค่าตอบแทน โดยไม่อาจยกสิทธิของทายาทที่ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นเจ้าของรวมมาโต้แย้งสิทธิของบุคคลภายนอกผู้สุจริตได้

🔹 การนำสืบที่เกินไปจากคำฟ้องและคำให้การ

•การที่ศาลชั้นต้นอนุญาตให้นำสืบว่าจำเลยที่ 3 ไม่สุจริต ถือเป็น การนำสืบที่ไม่เกี่ยวกับประเด็นข้อพิพาทตามมาตรา 86 วรรคสอง ป.วิ.พ. และไม่อาจรับฟังเป็นพยานหลักฐานตามมาตรา 87 (1)

🔹 สิทธิของทายาทที่ยังไม่ได้จดทะเบียนทรัพย์สิน

•แม้โจทก์ทั้งสี่จะมีสิทธิได้รับมรดก แต่เนื่องจาก ยังไม่ได้จดทะเบียนการได้มาซึ่งอสังหาริมทรัพย์ จึงไม่สามารถยกสิทธิการได้รับมรดกมาโต้แย้งบุคคลภายนอกผู้ได้สิทธิโดยสุจริตแล้วจดทะเบียนไว้แล้ว

🔹 หลักการคุ้มครองผู้รับโอนภายหลัง

•เมื่อจำเลยที่ 3 รับซื้อฝากโดยสุจริตและเมื่อครบกำหนดการไถ่ถอน จำเลยที่ 2 ไม่ได้ไถ่ถอน กรรมสิทธิ์ในที่ดินตกแก่จำเลยที่ 3 โดยเด็ดขาด และจำเลยที่ 3 จึงมีสิทธิยกที่ดินให้แก่จำเลยที่ 4 ได้เช่นเดียวกัน

•โจทก์จึง ไม่มีอำนาจฟ้องเพิกถอนนิติกรรม ทั้งระหว่างจำเลยที่ 2 กับจำเลยที่ 3 และระหว่างจำเลยที่ 3 กับจำเลยที่ 4

🔹 ผลผูกพันถึงจำเลยที่ขาดนัดยื่นคำให้การ

•แม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ แต่เนื่องจากมูลหนี้เกี่ยวข้องกับการชำระหนี้ที่ไม่อาจแบ่งแยกได้ ศาลฎีกาจึงให้ผลแห่งคำพิพากษาผูกพันถึงจำเลยทั้งสองด้วย ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 245 (1) ประกอบมาตรา 252

สรุป

ศาลฎีกาพิพากษากลับตามศาลชั้นต้น ยกฟ้องโจทก์ทั้งสี่ เนื่องจากผู้จัดการมรดกมีอำนาจโอนทรัพย์มรดกให้แก่ตนเองในฐานะทายาทโดยไม่เป็นโมฆะ และบุคคลภายนอกที่รับโอนต่อมาได้รับความคุ้มครองตามหลักสุจริตและการจดทะเบียนสิทธิในอสังหาริมทรัพย์

***ประเด็นกฎหมายสำคัญ

1. อำนาจผู้จัดการมรดก

ผู้จัดการมรดกมีสิทธิในการจัดการทรัพย์สินมรดก รวมถึงการโอนทรัพย์ให้ตนเองในฐานะทายาทร่วมได้ หากเป็นไปตามอำนาจหน้าที่ ไม่ต้องได้รับความยินยอมจากทายาทอื่น

2. หลักสุจริตของผู้รับโอน

หากผู้รับโอนหรือผู้รับซื้อฝากได้สิทธิโดยสุจริต เสียค่าตอบแทน และได้จดทะเบียนสิทธิ ทายาทไม่สามารถยกสิทธิของตนมาต่อสู้เพื่อเพิกถอนนิติกรรมได้ 

3. สิทธิทายาทในการฟ้องเพิกถอน

ทายาทที่ยังไม่ได้จดทะเบียนการได้มาซึ่งทรัพย์มรดก ไม่สามารถฟ้องเพิกถอนนิติกรรมที่ทำกับบุคคลภายนอกผู้สุจริตได้

สรุปข้อคิดทางกฎหมาย

•ผู้จัดการมรดกมีอำนาจจัดการทรัพย์สินมรดกได้กว้างขวาง หากกระทำภายในอำนาจหน้าที่

•ทายาทควรดำเนินการจดทะเบียนสิทธิในทรัพย์มรดกเพื่อปกป้องสิทธิของตน

 •การซื้อขายหรือรับโอนทรัพย์ที่จดทะเบียนโดยสุจริตและชำระค่าตอบแทน จะได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย

 คำพิพากษานี้สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการดำเนินการตามขั้นตอนทางกฎหมายของทายาท และการคุ้มครองบุคคลภายนอกที่ได้สิทธิในทรัพย์โดยสุจริต

 อ่านคำพิพากษาฉบับเต็มที่นี่