| ออกโฉนดที่ดินทับที่ดินของผู้อื่นโดยมิชอบ สิทธิครอบครองสำคัญกว่าชื่อในเอกสารสิทธิ
บทนำ คำพิพากษาศาลฎีกานี้มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับข้อพิพาทสิทธิครอบครองที่ดินจากเอกสารสิทธิประเภทหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) ซึ่งเป็นเพียงหลักฐานสิทธิครอบครองไม่ใช่กรรมสิทธิ์เด็ดขาด ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าผู้ที่มีสิทธิครอบครองแท้จริงต้องเป็นผู้ที่เข้ายึดถือและทำประโยชน์ในที่ดิน มิใช่เพียงผู้มีชื่อในเอกสารสิทธิ หากบุคคลหนึ่งมิได้เข้าครอบครองย่อมไม่มีสิทธิขายที่ดินให้แก่ผู้อื่น แม้กระทรวงการคลังและสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) จะได้รับการโอนสิทธิตามทะเบียนก็ไม่อาจถือว่ามีสิทธิในที่ดินพิพาทได้ ศาลจึงพิพากษาเพิกถอนโฉนดพิพาทและรับรองสิทธิครอบครองของโจทก์ ข้อเท็จจริงของคดี • ที่ดินพิพาทเดิมมีเอกสารสิทธิ น.ส.3 เลขที่ 535 ซึ่งระบุชื่อบุคคลอื่น แต่บุคคลดังกล่าวไม่เคยเข้าครอบครอง • ที่ดินดังกล่าวถูกขายต่อหลายทอดจนถึงกระทรวงการคลังและ ส.ป.ก. • โจทก์ได้สิทธิครอบครองโดยซื้อจากผู้ที่ทำประโยชน์ในที่ดินจริง (นางสีและบุตร) และครอบครองต่อเนื่อง • กระทรวงการคลังและจำเลยที่ 1 (ส.ป.ก.) นำไปขอโฉนดที่ดินโฉนดเลขที่ 17275 โดยอ้างสิทธิจากการซื้อขายต่อเนื่อง • โจทก์ฟ้องขอเพิกถอนโฉนดพิพาท คำวินิจฉัยของศาลฎีกา 1. สิทธิครอบครองตามกฎหมาย o มาตรา 1367 ป.พ.พ. กำหนดว่าผู้ครอบครองย่อมมีสิทธิครอบครอง o มาตรา 1373 ป.พ.พ. กำหนดว่าการมีชื่อในเอกสารสิทธิเป็นเพียงข้อสันนิษฐาน ต้องพิสูจน์ด้วยการครอบครองจริง 2. การโอนสิทธิจากผู้ไม่มีสิทธิครอบครอง o นายอนันต์ซึ่งไม่มีการครอบครองจริง ไม่อาจโอนสิทธิให้แก่กระทรวงการคลังได้ o การจดทะเบียนของกระทรวงการคลังและ ส.ป.ก. เป็นเพียงการเปลี่ยนทางทะเบียน ไม่ใช่การได้สิทธิครอบครอง 3. อำนาจ ส.ป.ก. ตาม พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินฯ มาตรา 36 ทวิ o กฎหมายให้ ส.ป.ก. มีกรรมสิทธิ์ที่ดินที่ได้มาตามวัตถุประสงค์ของกฎหมาย o แต่ไม่ใช่การให้สิทธิที่ขัดกับหลักกรรมสิทธิ์ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336 หากแหล่งที่ได้มาไม่ใช่เจ้าของหรือผู้มีสิทธิครอบครอง 4. คำพิพากษา o ศาลฎีกายืนตามศาลล่าง ให้เพิกถอนโฉนดพิพาท o รับรองสิทธิครอบครองของโจทก์ซึ่งได้จากผู้ครอบครองตัวจริง วิเคราะห์ประเด็นทางกฎหมาย • สิทธิครอบครอง vs. กรรมสิทธิ์: น.ส.3 ไม่ใช่กรรมสิทธิ์ แต่เป็นเพียงสิทธิครอบครอง ผู้มีสิทธิคือผู้ที่ทำประโยชน์จริง • ความสำคัญของการครอบครองจริง: การถือครองและทำประโยชน์มีน้ำหนักกว่าการมีชื่อในเอกสารสิทธิ • การตีความมาตรา 1373: ศาลยืนยันว่าชื่อในเอกสารเป็นเพียงข้อสันนิษฐานที่ถูกหักล้างได้ • อำนาจของหน่วยงานรัฐ: แม้ ส.ป.ก. จะมีวัตถุประสงค์เพื่อปฏิรูปที่ดิน แต่หากแหล่งที่มาไม่ชอบ ก็ไม่อาจได้สิทธิเหนือที่ดินได้ IRAC Analysis Issue: ผู้ใดเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่แท้จริงของที่ดินพิพาท และการที่ ส.ป.ก. ได้สิทธิตามการโอนจากบุคคลที่ไม่มีสิทธิ จะถือว่ามีสิทธิตามกฎหมายหรือไม่ Rule: • ป.พ.พ. มาตรา 1367: ผู้ครอบครองทรัพย์ย่อมมีสิทธิครอบครอง • ป.พ.พ. มาตรา 1373: การมีชื่อในเอกสารสิทธิเป็นเพียงข้อสันนิษฐาน ต้องพิจารณาจากการครอบครองจริง • ป.พ.พ. มาตรา 1336: กรรมสิทธิ์มีแต่เฉพาะเจ้าของเท่านั้น • พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 มาตรา 36 ทวิ: ที่ดินที่ ส.ป.ก. ได้มาโดยชอบเพื่อการปฏิรูป ถือว่า ส.ป.ก. มีกรรมสิทธิ์ Application: โจทก์ซื้อมาจากผู้ที่ทำประโยชน์จริง จึงได้สิทธิครอบครองแท้จริง ขณะที่นายอนันต์ไม่เคยครอบครอง การขายต่อให้กระทรวงการคลังและ ส.ป.ก. จึงไม่ชอบ แม้จะมีชื่อใน น.ส.3 แต่ก็เป็นเพียงข้อสันนิษฐานที่หักล้างได้ Conclusion: ศาลฎีกาพิพากษายืน ให้เพิกถอนโฉนดพิพาท รับรองสิทธิครอบครองของโจทก์ จำเลยไม่อาจได้สิทธิในที่ดินพิพาท สรุปข้อคิดทางกฎหมาย 1. เอกสารสิทธิประเภท น.ส.3 เป็นเพียงหลักฐานสิทธิครอบครอง ไม่ใช่กรรมสิทธิ์ 2. สิทธิครอบครองต้องพิจารณาจากการครอบครองจริง ไม่ใช่ชื่อในเอกสาร 3. การซื้อขายที่ดินจากผู้ไม่มีสิทธิครอบครอง ย่อมไม่ก่อให้เกิดสิทธิ 4. หน่วยงานของรัฐแม้จะมีอำนาจด้านที่ดิน หากแหล่งที่ได้มาไม่ถูกต้อง ก็ไม่สามารถมีสิทธิได้ ประเด็นสำคัญของเรื่อง “ออกโฉนดที่ดินทับที่ดินของผู้อื่นโดยมิชอบ” คดีนี้เป็นข้อพิพาทเกี่ยวกับสิทธิครอบครองที่ดินซึ่งเดิมมีเอกสารสิทธิเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) ซึ่งตามกฎหมายถือว่าเป็นเพียงหลักฐานสิทธิครอบครอง มิใช่กรรมสิทธิ์เด็ดขาด ผู้ที่จะมีสิทธิครอบครองที่แท้จริงต้องเป็นผู้ที่เข้ายึดถือและทำประโยชน์ในที่ดินนั้นตามความเป็นจริง ไม่ใช่เพียงผู้ที่มีชื่อในเอกสารสิทธิเท่านั้น ศาลวินิจฉัยว่าการที่บุคคลหนึ่งมีชื่ออยู่ในเอกสาร น.ส.3 เป็นเพียงข้อสันนิษฐานตามกฎหมายเท่านั้น แต่หากปรากฏข้อเท็จจริงว่าบุคคลดังกล่าวไม่เคยเข้าครอบครองหรือทำประโยชน์ในที่ดินเลย ย่อมไม่ถือว่าเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่แท้จริง ดังนั้นบุคคลดังกล่าวจึงไม่มีสิทธิที่จะขายหรือโอนที่ดินให้แก่ผู้อื่นได้ ในคดีนี้ ที่ดินพิพาทถูกนำไปโอนขายต่อหลายทอดจนกระทั่งมีการดำเนินการออกโฉนดในภายหลัง แต่ปรากฏว่าผู้ที่ขายที่ดินในลำดับต้นไม่เคยครอบครองที่ดินพิพาทจริง การซื้อขายจึงเป็นการโอนสิทธิจากผู้ที่ไม่มีสิทธิครอบครอง เมื่อแหล่งที่มาของสิทธิไม่ชอบ การออกโฉนดที่ดินในภายหลังจึงถือว่าเป็นการออกเอกสารสิทธิที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศาลจึงวินิจฉัยว่า ผู้ที่มีสิทธิครอบครองแท้จริงคือผู้ที่ทำประโยชน์ในที่ดินมาโดยต่อเนื่อง และผู้ที่ได้สิทธิจากบุคคลดังกล่าวย่อมมีสิทธิครอบครองที่ดินดีกว่าบุคคลอื่น แม้จะมีการออกโฉนดในภายหลังก็ตาม หากโฉนดดังกล่าวออกโดยอาศัยสิทธิจากบุคคลที่ไม่มีสิทธิครอบครอง ย่อมสามารถถูกเพิกถอนได้ คำพิพากษานี้จึงสะท้อนหลักกฎหมายสำคัญว่า สิทธิครอบครองตามความเป็นจริงมีน้ำหนักเหนือกว่าชื่อที่ปรากฏในเอกสารสิทธิ และการออกโฉนดที่ดินโดยอาศัยสิทธิจากผู้ไม่มีสิทธิครอบครองย่อมเป็นการออกโฉนดโดยมิชอบ คำถามที่พบบ่อย (FAQ) คำถาม 1. การออกโฉนดที่ดินทับที่ดินของผู้อื่นโดยมิชอบคืออะไร คำตอบ การออกโฉนดที่ดินทับที่ดินของผู้อื่นโดยมิชอบ หมายถึงกรณีที่มีการออกเอกสารสิทธิในที่ดินโดยอาศัยข้อมูลหรือสิทธิที่ไม่ถูกต้อง เช่น การอ้างสิทธิจากบุคคลที่ไม่ใช่เจ้าของหรือไม่ใช่ผู้มีสิทธิครอบครองที่แท้จริง หรือการออกโฉนดโดยเข้าใจผิดเกี่ยวกับตำแหน่งที่ดินจริง ผลคือโฉนดที่ดินดังกล่าวอาจครอบคลุมพื้นที่ที่บุคคลอื่นครอบครองอยู่ก่อนแล้ว ตามหลักกฎหมายไทย การมีชื่อในเอกสารสิทธิไม่ได้เป็นข้อยุติเด็ดขาดว่าบุคคลนั้นมีสิทธิครอบครอง หากปรากฏว่าผู้อื่นเป็นผู้ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินมาโดยต่อเนื่อง ศาลอาจวินิจฉัยให้เพิกถอนโฉนดที่ออกโดยมิชอบได้ คำถาม 2. การมีชื่อในเอกสารสิทธิที่ดินถือว่าเป็นเจ้าของที่ดินโดยเด็ดขาดหรือไม่ คำตอบ การมีชื่อในเอกสารสิทธิ เช่น โฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ มิได้หมายความว่าบุคคลนั้นเป็นผู้มีสิทธิครอบครองหรือเป็นเจ้าของโดยเด็ดขาดเสมอไป กฎหมายกำหนดว่าเอกสารสิทธิดังกล่าวเป็นเพียงข้อสันนิษฐานเบื้องต้นเท่านั้น หากมีพยานหลักฐานพิสูจน์ได้ว่าบุคคลอื่นเป็นผู้ครอบครองหรือทำประโยชน์ในที่ดินจริง ศาลสามารถวินิจฉัยให้สิทธิเป็นของผู้ครอบครองตัวจริงได้ ดังนั้น ในข้อพิพาทเกี่ยวกับที่ดิน ศาลจะพิจารณาข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการครอบครองและการใช้ประโยชน์ในที่ดินเป็นสำคัญ ไม่ได้พิจารณาเพียงเอกสารทางทะเบียนเท่านั้น คำถาม 3. หากซื้อที่ดินจากบุคคลที่ไม่มีสิทธิครอบครองจริง ผู้ซื้อจะได้สิทธิหรือไม่ คำตอบ ตามหลักกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บุคคลย่อมโอนสิทธิให้แก่ผู้อื่นได้เฉพาะในขอบเขตของสิทธิที่ตนมีอยู่เท่านั้น หากผู้ขายไม่มีสิทธิครอบครองหรือไม่ได้เป็นเจ้าของที่ดิน การซื้อขายดังกล่าวย่อมไม่ทำให้ผู้ซื้อได้รับสิทธิที่แท้จริง แม้จะมีการจดทะเบียนโอนสิทธิหรือมีเอกสารทางราชการรองรับก็ตาม หากภายหลังปรากฏว่าผู้ขายไม่มีสิทธิ ผู้ซื้ออาจไม่สามารถยืนยันสิทธิในที่ดินนั้นได้ และศาลอาจเพิกถอนเอกสารสิทธิที่เกิดขึ้นจากการโอนดังกล่าวได้ คำถาม 4. หากโฉนดที่ดินออกโดยมิชอบ สามารถเพิกถอนได้หรือไม่ คำตอบ หากพิสูจน์ได้ว่าโฉนดที่ดินออกโดยมิชอบ เช่น ออกโดยอาศัยสิทธิจากผู้ที่ไม่ใช่เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่แท้จริง หรือออกโดยทับที่ดินที่ผู้อื่นครอบครองอยู่ก่อน ศาลมีอำนาจสั่งเพิกถอนโฉนดดังกล่าวได้ การเพิกถอนโฉนดถือเป็นวิธีการแก้ไขข้อผิดพลาดของการออกเอกสารสิทธิ เพื่อให้สิทธิในที่ดินกลับคืนสู่ผู้ที่มีสิทธิที่แท้จริงตามกฎหมาย ทั้งนี้ผู้ที่ได้รับผลกระทบต้องนำพยานหลักฐานเกี่ยวกับการครอบครองและการใช้ประโยชน์ในที่ดินมาแสดงต่อศาล คำถาม 5. สิทธิครอบครองที่ดินแตกต่างจากกรรมสิทธิ์อย่างไร คำตอบ สิทธิครอบครองเป็นสิทธิที่เกิดจากการเข้ายึดถือและใช้ประโยชน์ในทรัพย์สิน แม้จะยังไม่ได้มีกรรมสิทธิ์ตามกฎหมายก็ตาม ในขณะที่กรรมสิทธิ์เป็นสิทธิสูงสุดเหนือทรัพย์สิน เจ้าของสามารถใช้ จำหน่าย หรือโอนทรัพย์สินได้อย่างเต็มที่ตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีผู้ครอบครองที่ดินจริงอาจมีสิทธิที่ศาลรับรองเหนือกว่าผู้ที่มีชื่อในเอกสาร หากพิสูจน์ได้ว่าการได้มาซึ่งเอกสารสิทธินั้นไม่ชอบด้วยกฎหมาย คำถาม 6. หน่วยงานของรัฐสามารถได้สิทธิในที่ดินจากการซื้อขายได้หรือไม่ คำตอบ หน่วยงานของรัฐสามารถได้สิทธิในที่ดินจากการซื้อขายได้เช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป แต่การได้สิทธิดังกล่าวต้องมาจากเจ้าของหรือผู้มีสิทธิครอบครองที่แท้จริง หากการซื้อขายเกิดจากบุคคลที่ไม่มีสิทธิในที่ดินตั้งแต่ต้น หน่วยงานของรัฐก็ไม่สามารถได้สิทธิในที่ดินนั้นได้เช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป หลักการนี้สะท้อนว่ากฎหมายไม่ได้ให้สิทธิพิเศษแก่รัฐในการได้มาซึ่งทรัพย์สินที่มาจากแหล่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย คำถาม 7. หากมีข้อพิพาทเกี่ยวกับสิทธิครอบครองที่ดิน ศาลจะพิจารณาอย่างไร คำตอบ เมื่อเกิดข้อพิพาทเกี่ยวกับที่ดิน ศาลจะพิจารณาจากพยานหลักฐานหลายประการ เช่น การเข้าทำประโยชน์ในที่ดิน การปลูกพืช การใช้ที่ดินอย่างต่อเนื่อง หลักฐานการเสียภาษี หรือพยานบุคคลที่ยืนยันการครอบครอง ศาลจะนำข้อเท็จจริงทั้งหมดมาประเมินร่วมกันเพื่อวินิจฉัยว่าใครเป็นผู้ครอบครองที่แท้จริง การพิจารณาไม่ได้จำกัดเพียงเอกสารสิทธิเท่านั้น แต่ต้องดูพฤติการณ์การใช้ที่ดินจริงด้วย คำถาม 8. หากซื้อที่ดินโดยสุจริตแต่ภายหลังพบว่าโฉนดออกโดยมิชอบ ผู้ซื้อจะได้รับความคุ้มครองหรือไม่ คำตอบ การซื้อที่ดินโดยสุจริตอาจช่วยให้ผู้ซื้อมีเหตุผลในการเชื่อว่าตนได้สิทธิในที่ดินนั้น แต่หากพิสูจน์ได้ว่าเอกสารสิทธิออกโดยมิชอบตั้งแต่ต้น สิทธิของผู้ซื้ออาจไม่ได้รับการคุ้มครองในฐานะเจ้าของที่ดิน อย่างไรก็ตาม ผู้ซื้ออาจมีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากผู้ขายหรือบุคคลที่ทำให้เกิดการโอนสิทธิโดยไม่ชอบได้ การซื้อขายที่ดินจึงควรตรวจสอบประวัติการครอบครองและเอกสารสิทธิอย่างละเอียดก่อนทำสัญญาเพื่อป้องกันปัญหาข้อพิพาทในภายหลัง ยินดีให้คำปรึกษากฎหมายแชทไลน์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3169/2564 ที่ดินพิพาทมีหลักฐานเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) เลขที่ 535 จึงมีเพียงสิทธิครอบครอง ส. เป็นผู้ยึดถือครอบครองทำประโยชน์ในที่ดิน ส. จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทโดยเจตนายึดถือเพื่อตนตาม ป.พ.พ. มาตรา 1367 และมีสิทธิขายที่ดินพิพาทและมอบการครอบครองแก่โจทก์ได้ การที่หนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) เลขที่ 535 มีชื่อ อ. เป็นผู้มีสิทธิครอบครองเป็นเพียงข้อสันนิษฐานตาม ป.พ.พ. มาตรา 1373 ส่วนความเป็นจริงผู้ใดจะมีสิทธิครอบครองต้องพิจารณาว่าผู้ใดเข้ายึดถือครอบครอง อ.ไม่เคยเข้าครอบครองที่ดินพิพาทย่อมไม่มีสิทธิครอบครอง ไม่อาจขายที่ดินพิพาทแก่กระทรวงการคลังได้ และการที่กระทรวงการคลังจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงชื่อผู้ครอบครองทำประโยชน์มาเป็นจำเลยที่ 1 เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงทางทะเบียน มิได้มีการเข้าครอบครองยึดถือที่ดินเพื่อตนตามความเป็นจริง แม้จำเลยที่ 1 เป็นสำนักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมและตาม พ.ร.บ.การปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ.2518 มาตรา 36 ทวิ วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "บรรดาที่ดินหรืออสังหาริมทรัพย์ใด ๆ ที่ ส.ป.ก. ได้มาตามพระราชบัญญัตินี้ หรือได้มาโดยประการอื่นที่มีวัตถุประสงค์เพื่อประโยชน์ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ไม่ให้ถือว่าเป็นที่ราชพัสดุและให้ ส.ป.ก. เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์เพื่อใช้ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม" แต่บทบัญญัติดังกล่าวมิได้มุ่งหมายให้จำเลยที่ 1 กล่าวอ้างการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์แตกต่างจากเจ้าของทรัพย์สินทั่วไปที่มีสิทธิตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336 การที่จำเลยที่ 1 โดยกระทรวงการคลังจัดซื้อที่ดินพิพาทจากผู้ที่มิได้เป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครอง จำเลยที่ 1 ย่อมไม่มีสิทธิในที่ดินพิพาทเช่นเดียวกัน จึงไม่มีสิทธินำที่ดินพิพาทไปขอออกโฉนดพิพาทได้ โจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่า ที่ดินโฉนดเลขที่ 17275 เนื้อที่ 49 ไร่ 2 งานเศษ เป็นของโจทก์ และให้จำเลยทั้งสองยื่นคำร้องขอเพิกถอนหรือเปลี่ยนแปลงชื่อทางทะเบียนในโฉนดที่ดินแปลงดังกล่าวมาเป็นชื่อของโจทก์ หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ให้เพิกถอนโฉนดที่ดินเลขที่ 17275 กับให้จำเลยที่ 1 ใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 10,000 บาท ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 2 จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 6 พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับ จำเลยที่ 1 ฎีกา โดยได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้แย้งกันในชั้นฎีกาฟังได้ว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคล มีวัตถุประสงค์เพื่อดำเนินการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินตามโฉนดเลขที่ 17275 เนื้อที่ 49 ไร่ 2 งาน มีชื่อจำเลยที่ 1 เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ และอยู่ในเขตประกาศเป็นเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ตามสำเนาโฉนดที่ดิน มีที่ตั้งตามกรอบสีแดงในแผนที่พิพาท โฉนดที่ดินพิพาทออกมาจากหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เลขที่ 535 นายทองจดทะเบียนซื้อที่ดินหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เลขที่ 535 จากธนาคารกรุงไทยจำกัด และได้จดทะเบียนขายแก่นายอนันต์ และนายอนันต์จดทะเบียนขายให้แก่จำเลยที่ 1 ในนามกระทรวงการคลัง (เพื่อประโยชน์ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม) เมื่อปี 2540 ได้จดทะเบียนเปลี่ยนชื่อผู้ครอบครองทำประโยชน์มาเป็นจำเลยที่ 1 ต่อมาเมื่อปี 2554 จำเลยที่ 1 จึงขอออกเอกสารสิทธิเป็นโฉนดที่ดินเลขที่ 17275 นายทองและนางเสงี่ยมซึ่งเป็นภริยาไม่เคยเข้าทำประโยชน์ในที่ดินพิพาท แต่เข้าทำประโยชน์ในที่ดินแปลงที่อยู่ติดกันภายในกรอบเส้นสีเขียวตามแผนที่พิพาท มาตั้งแต่ก่อนปี 2525 และหลังจากนายอนันต์ซื้อที่ดินจากนายทองแล้ว ได้ให้นายทองเช่าทำกิน โดยนายทองและนางเสงี่ยมยังคงทำประโยชน์ในที่ดินกรอบเส้นสีเขียวตามเดิมตลอดมา นายอนันต์ขายที่ดินให้แก่จำเลยที่ 1 เมื่อจำเลยที่ 1 ซื้อที่ดินมาแล้วได้ให้นางเสงี่ยมเช่าที่ดินกรอบเส้นสีเขียวจนกระทั่งนางเสงี่ยมถึงแก่ความตาย เมื่อปี 2539 จำเลยที่ 1 ให้นางสุรินทร์และนางจำลองซึ่งเป็นบุตรของนางเสงี่ยมเช่าที่ดินกรอบเส้นสีเขียวโดยนางเสงี่ยม นางสุรินทร์ และนางจำลองได้ทำประโยชน์ในที่ดินแปลงกรอบสีเขียวมาตลอดไม่เคยเข้าทำประโยชน์ในที่ดินพิพาท ส่วนที่ดินพิพาทมีนางสีเป็นผู้เข้าทำประโยชน์โดยให้นายไพรวัลย์และนายจำปีหรือปี เช่าทำกิน จนกระทั่งปี 2544 โจทก์เช่าที่ดินพิพาทจากนางสีเพื่อทำนา และเมื่อปี 2547 โจทก์ซื้อที่ดินพิพาทจากนางสมจิตร บุตรของนางสี และครอบครองทำประโยชน์ตลอดมา คดีในส่วนจำเลยที่ 2 ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง โจทก์ไม่อุทธรณ์ จึงยุติไปคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ว่า โจทก์มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่ เห็นว่า คดีนี้แม้โจทก์จะฟ้องว่าที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เลขที่ 535 เดิมมีชื่อนายอนันต์ เป็นผู้ครอบครองทำประโยชน์ ต่อมานายอนันต์ขายให้แก่กระทรวงการคลังและโอนมาเป็นชื่อของจำเลยที่ 1 เป็นที่ดินคนละแปลงกับที่ดินพิพาทและการที่จำเลยที่ 1 ขอออกโฉนดที่ดินพิพาทในที่ดินที่โจทก์ครอบครองไม่ชอบด้วยกฎหมาย และข้อเท็จจริงปรากฏว่าที่ดินพิพาทโฉนดเลขที่ 17275 ออกมาจากที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เลขที่ 535 ซึ่งเป็นที่ตั้งที่ดินพิพาท โฉนดที่ดินพิพาทจึงมิได้ออกผิดแปลงหรือออกทับที่ดินมือเปล่าที่โจทก์ครอบครองก็ตาม แต่คดีนี้โจทก์ยังฟ้องว่าโจทก์มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทด้วย ซึ่งเดิมที่ดินพิพาทมีหลักฐานเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เลขที่ 535 จึงมีเพียงสิทธิครอบครอง แต่ข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 6 วินิจฉัยโดยจำเลยที่ 1 ไม่ฎีกาโต้แย้งปรากฏว่า นายทองเป็นผู้ขายที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เลขที่ 535 แก่นายอนันต์ เมื่อปี 2525 แล้วต่อมานายอนันต์ขายที่ดินแก่กระทรวงการคลัง (เพื่อประโยชน์ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม) แล้ว วันที่ 9 ตุลาคม 2540 จึงจดทะเบียนโอนชื่อมาเป็นของจำเลยที่ 1 หลังจากนั้นปี 2554 จำเลยที่ 1 จึงขอออกโฉนดที่ดินพิพาท แต่นายทอง นายอนันต์ แม้กระทั่งจำเลยที่ 1 หรือผู้ที่จำเลยที่ 1 ให้เช่าที่ดิน ไม่เคยเข้าครอบครองที่ดินพิพาท เนื่องจากเข้าใจว่าที่ดินที่ซื้อขายกันเป็นที่ดินแปลงที่อยู่ติดกัน ดังนี้ เมื่อข้อเท็จจริงตามที่โจทก์และจำเลยที่ 1 นำสืบได้ความว่า เดิมที่ดินพิพาทนางสีเป็นผู้ยึดถือครอบครองทำประโยชน์ นางสีจึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทโดยเจตนายึดถือเพื่อตนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1367 และมีสิทธิขายที่ดินพิพาทและมอบการครอบครองแก่โจทก์ได้ นายอนันต์ซึ่งไม่เคยเข้าครอบครองที่ดินพิพาทย่อมไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท การที่หนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เลขที่ 535 มีชื่อนายอนันต์เป็นผู้มีสิทธิครอบครอง เป็นเพียงข้อสันนิษฐานตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1373 ส่วนความเป็นจริงผู้ใดจะมีสิทธิครอบครองนั้นจะต้องพิจารณาว่าผู้ใดเข้ายึดถือครอบครอง เมื่อปรากฏว่านางสีเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทโดยเจตนายึดถือเพื่อตนอยู่ก่อนแล้ว ดังนี้นายอนันต์ไม่อาจขายที่ดินพิพาทแก่กระทรวงการคลังได้และการที่กระทรวงการคลังจดทะเบียนเปลี่ยนชื่อผู้ครอบครองทำประโยชน์มาเป็นจำเลยที่ 1 เมื่อปี 2540 นั้น เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนมิได้มีการเข้าครอบครองยึดถือที่ดินพิพาทเพื่อตนตามความเป็นจริง แม้จำเลยที่ 1 เป็นสำนักงานการปฏิรูปเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) และตามพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2518 มาตรา 36 ทวิ วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "บรรดาที่ดินหรืออสังหาริมทรัพย์ใด ๆ ที่ ส.ป.ก. ได้มาตามพระราชบัญญัตินี้ หรือได้มาโดยประการอื่นที่มีวัตถุประสงค์เพื่อประโยชน์ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ไม่ให้ถือว่าเป็นที่ราชพัสดุและให้ ส.ป.ก. เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์เพื่อใช้ในการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม" แต่บทบัญญัติดังกล่าวมิได้มุ่งหมายให้จำเลยที่ 1 กล่าวอ้างการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์แตกต่างจากเจ้าของทรัพย์สินทั่วไปที่มีสิทธิตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 เมื่อนายอนันต์ไม่ใช่เจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทดังได้วินิจฉัยข้างต้น การที่จำเลยที่ 1 โดยกระทรวงการคลังจัดซื้อที่ดินพิพาทจากผู้ที่มิได้เป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครอง จำเลยที่ 1 ย่อมไม่มีสิทธิในที่ดินพิพาทเช่นเดียวกัน จึงไม่มีสิทธินำที่ดินพิพาทไปขอออกโฉนดพิพาทได้ ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันมาว่าโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทและให้เพิกถอนโฉนดที่ดินพิพาทมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น อนึ่ง ศาลชั้นต้นยังไม่มีคำสั่งเกี่ยวกับค่าฤชาธรรมเนียมระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 2 ศาลฎีกาจึงมีคำสั่งให้ถูกต้อง พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 2 ในศาลชั้นต้นกับค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นฎีกาให้เป็นพับ |
การสิ้นสุดแห่งการสมรส