
| รถยนต์เช่าซื้อถูกโจรกรรม ผู้เช่าซื้อจ่ายค่างวดครบแล้วมีสิทธิเรียกเงินคืนหรือไม่ เมื่อผู้ให้เช่าซื้อเรียกค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยด้วย
บทนำ คำพิพากษาศาลฎีกานี้มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับความรับผิดตามสัญญาเช่าซื้อรถยนต์เมื่อรถยนต์ที่เช่าซื้อถูกคนร้ายลักไป และปัญหาว่าผู้ให้เช่าซื้อมีสิทธิรับเงินค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากผู้เช่าซื้อ พร้อมกับเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยในฐานะผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ได้หรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อผู้เช่าซื้อเป็นผู้ชำระเบี้ยประกันภัยและบริษัทประกันภัยได้อนุมัติให้จ่ายค่าสินไหมทดแทนแล้ว คดีนี้โจทก์ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์จากจำเลย โดยสัญญากำหนดว่า หากรถยนต์สูญหาย ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือทั้งหมดทันที และไม่อาจยกเหตุที่ผู้ให้เช่าซื้อมีสิทธิได้รับค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยมาปฏิเสธความรับผิดได้ ขณะเดียวกันสัญญากำหนดให้ผู้เช่าซื้อจัดทำประกันภัยรถยนต์ โดยระบุผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ ภายหลังรถยนต์ถูกคนร้ายลักไป โจทก์ชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลืออีก 10 งวด เป็นเงิน 227,030 บาท ส่วนจำเลยได้ติดต่อบริษัทประกันภัยเพื่อขอรับค่าสินไหมทดแทนจำนวน 250,000 บาท บริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแล้ว แต่จำเลยยังไม่ได้รับเงินเนื่องจากบริษัทประกันภัยถูกกรมการประกันภัยเข้าควบคุมกิจการ ปัญหาที่ศาลฎีกาต้องวินิจฉัยคือ จำเลยต้องคืนเงินค่าเช่าซื้อ 10 งวด จำนวน 227,030 บาท แก่โจทก์หรือไม่ โดยต้องพิจารณาข้อกำหนดตามสัญญาเช่าซื้อประกอบกับการจัดทำประกันภัยและพฤติการณ์การเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนของจำเลย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า หากเป็นไปตามข้อสัญญาดังกล่าว เมื่อรถยนต์ที่เช่าซื้อถูกลักไป จำเลยผู้ให้เช่าซื้อจะได้รับชดใช้สองทาง คือจากโจทก์ผู้เช่าซื้อและจากบริษัทประกันภัย อันเป็นการเกินกว่าความเสียหายที่จำเลยได้รับ เมื่อโจทก์เป็นผู้เสียเบี้ยประกันภัยโดยกำหนดให้จำเลยเป็นผู้รับประโยชน์ เพื่อมิให้โจทก์ต้องรับภาระใช้ค่ารถยนต์แก่จำเลยอีก และจำเลยได้แสดงเจตนาขอค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแล้ว การที่จำเลยรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากโจทก์ภายหลังรถยนต์ถูกลักไปจึงเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต ต้องคืนเงินดังกล่าวแก่โจทก์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4819/2549 อ่านฎีกาฉบับเต็มได้ที่(คลิ๊ก) ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสัญญาเช่าซื้อและการทำประกันภัยรถยนต์ เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2540 โจทก์ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ยี่ห้อนิสสัน หมายเลขทะเบียน รษ 8231 กรุงเทพมหานคร จากจำเลย ราคา 298,130.84 บาท โดยชำระเงินในวันทำสัญญา 65,607.48 บาท ส่วนที่เหลือแบ่งชำระเป็น 12 งวด งวดละ 22,703 บาท ภายในวันที่ 2 ของทุกเดือน เริ่มชำระงวดแรกวันที่ 2 มิถุนายน 2540 สัญญาเช่าซื้อข้อ 3 (ก) กำหนดว่า กรณีรถยนต์สูญหาย ผู้เช่าซื้อยอมชดใช้ค่ารถยนต์เป็นเงินเท่ากับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือที่จะต้องชำระทั้งหมดตามสัญญาทันที โดยจะไม่ยกเหตุที่เจ้าของมีสิทธิได้รับค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทผู้รับประกันภัยตามกรมธรรม์ที่ผู้เช่าซื้อเป็นผู้ชำระเบี้ยประกันภัยมาปฏิเสธความรับผิด ส่วนข้อ 3 (ซ) กำหนดให้ผู้เช่าซื้อจัดทำประกันภัยรถยนต์โดยทันทีและประกันภัยไว้ตลอดอายุสัญญา โดยใช้กรมธรรม์ตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ และให้สลักหลังระบุเจ้าของรถยนต์เป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์เต็มจำนวน นอกจากนี้ สัญญายังกำหนดให้บริษัทประกันภัยจ่ายเงินที่ต้องจ่ายในกรณีรถยนต์ถูกลักหรือเสียหายอย่างสิ้นเชิงแก่เจ้าของรถยนต์โดยตรง และผู้เช่าซื้อมอบอำนาจให้เจ้าของเป็นผู้ออกใบรับเงินแก่บริษัทประกันภัยตามเงื่อนไขของสัญญา ภายหลังทำสัญญาเช่าซื้อ โจทก์นำรถยนต์ไปเอาประกันภัยไว้กับบริษัทรัตนโกสินทร์ประกันภัย จำกัด โดยมีจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์เป็นเงิน 250,000 บาท เหตุการณ์รถยนต์ถูกลักและการเรียกร้องค่าสินไหมทดแทน หลังจากทำสัญญาเช่าซื้อ โจทก์ชำระค่าเช่าซื้อให้จำเลยแล้ว 2 งวด ต่อมาวันที่ 26 กรกฎาคม 2540 รถยนต์ที่เช่าซื้อถูกคนร้ายลักไป จำเลยติดต่อบริษัทรัตนโกสินทร์ประกันภัย จำกัด เพื่อขอรับค่าสินไหมทดแทนจำนวน 250,000 บาท ตามสัญญากรมธรรม์ประกันภัย บริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายค่าสินไหมทดแทนเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม 2540 และแจ้งให้จำเลยทราบในเดือนมกราคม 2541 โดยให้จำเลยไปติดต่อบริษัทประกันภัยในวันที่ 17 เมษายน 2541 เมื่อจำเลยไปติดต่อขอรับเงินในวันดังกล่าว ปรากฏว่าพนักงานของบริษัทประกันภัยที่ทำเรื่องจ่ายเงินไม่อยู่ บริษัทประกันภัยจึงให้จำเลยกลับมาติดต่ออีกครั้งในเดือนพฤษภาคม 2541 จำเลยไปติดต่อในเดือนดังกล่าวจึงทราบว่าบริษัทประกันภัยถูกกรมการประกันภัยเข้าควบคุมกิจการแล้ว จำเลยจึงไม่ได้รับเงินค่าสินไหมทดแทน ส่วนโจทก์ได้ชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือภายหลังรถยนต์ถูกลักไปอีก 10 งวด เป็นเงิน 227,030 บาท ข้อเท็จจริงที่ศาลฎีกานำมาพิจารณาจึงประกอบด้วยการที่โจทก์ชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือแล้ว และจำเลยได้แสดงเจตนาเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงิน แม้จำเลยยังไม่ได้รับเงินดังกล่าวก็ตาม คำฟ้องของโจทก์และคำให้การของจำเลย โจทก์ฟ้องว่า ภายหลังรถยนต์ที่เช่าซื้อสูญหาย จำเลยแนะนำให้โจทก์ชำระค่าเช่าซื้อต่อไป โดยจำเลยจะดำเนินการเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยและปฏิบัติตามสัญญาเช่าซื้อต่อไป โจทก์อ้างว่าได้ชำระค่าเช่าซื้อให้จำเลยครบถ้วนแล้วเป็นเงิน 342,636 บาท แต่จำเลยไม่ดำเนินการโอนกรรมสิทธิ์รถยนต์ยี่ห้อนิสสันในสภาพดีรุ่นเดียวกับรถยนต์ที่เช่าซื้อให้แก่โจทก์ กลับแจ้งให้โจทก์ไปจดทะเบียนรับโอนรถยนต์คันที่สูญหาย โจทก์ยังกล่าวอ้างว่าจำเลยไม่ดำเนินการเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยให้แล้วเสร็จภายในเวลาอันสมควร จนบริษัทประกันภัยถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย โจทก์มีหนังสือทวงถามให้จำเลยโอนกรรมสิทธิ์รถยนต์รุ่นเดียวกับรถยนต์ที่สูญหายให้ หากไม่ดำเนินการให้ถือว่าเป็นการบอกเลิกสัญญา แต่จำเลยเพิกเฉย โจทก์จึงฟ้องเรียกเงินค่าเช่าซื้อคืนจำนวน 342,636 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี โดยคำนวณยอดเงินถึงวันฟ้องเป็นเงิน 402,718 บาท และขอให้จำเลยชำระดอกเบี้ยของต้นเงิน 342,636 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ จำเลยให้การปฏิเสธว่า โจทก์ไม่ได้ทำสัญญาประกันภัยไว้กับบริษัทรัตนโกสินทร์ประกันภัย จำกัด และรถยนต์ที่เช่าซื้ออาจไม่ได้สูญหายจากการถูกลัก แต่อาจเกิดจากโจทก์หรือผู้ครอบครองอนุญาตให้ผู้อื่นนำรถยนต์ไปใช้ หรือสูญหายโดยประการอื่นที่บริษัทประกันภัยไม่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน จำเลยอ้างว่าตามสัญญาเช่าซื้อ เมื่อรถยนต์สูญหาย ผู้เช่าซื้อมีหน้าที่ต้องหารถยนต์คันใหม่มาแทนรถยนต์ที่สูญหายและต้องชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือต่อไป โดยไม่สามารถยกเหตุที่เจ้าของรถยนต์มีสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยมาปฏิเสธความรับผิดได้ จำเลยยังปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงินจำนวน 342,636 บาท จากโจทก์ และอ้างว่าเมื่อได้รับชำระค่าเช่าซื้อครบถ้วนตามสัญญาแล้ว จำเลยไม่มีส่วนได้เสียที่จะขอรับชำระหนี้จากบริษัทประกันภัยอีก ทั้งโจทก์ได้ขอรับชำระหนี้ในคดีที่บริษัทประกันภัยถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว จึงไม่มีสิทธิเรียกร้องเงินจากจำเลย ขอให้ยกฟ้อง คำวินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับการคืนเงินค่าเช่าซื้อ ศาลฎีกาวินิจฉัยปัญหาตามฎีกาของโจทก์ว่า จำเลยต้องคืนเงินค่าเช่าซื้อ 10 งวด จำนวน 227,030 บาท แก่โจทก์หรือไม่ ศาลฎีกาพิจารณาข้อกำหนดในสัญญาเช่าซื้อข้อ 3 (ก) และข้อ 3 (ซ) ซึ่งกำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือทั้งหมดเมื่อรถยนต์สูญหาย ขณะเดียวกันก็กำหนดให้ผู้เช่าซื้อจัดทำประกันภัยรถยนต์โดยระบุผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ ศาลฎีกาเห็นว่า หากเป็นไปตามสัญญาเช่ื้อดังกล่าว เมื่อรถยนต์ที่เช่าซื้อถูกลักไป จำเลยผู้ให้เช่าซื้อจะได้รับชดใช้ค่าสินไหมทดแทนสองทาง โดยได้รับจากโจทก์ผู้เช่าซื้อและจากบริษัทประกันภัย อันเป็นการเกินกว่าความเสียหายที่จำเลยได้รับ เมื่อโจทก์เป็นผู้เสียเบี้ยประกันภัยและจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ ก็เพื่อโจทก์จะไม่ต้องเป็นภาระใช้ค่ารถยนต์ให้แก่จำเลย จึงยอมเสียเบี้ยประกันภัย นอกจากนี้ จำเลยได้แสดงเจตนาขอค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยแล้ว จนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแก่จำเลย ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่า การที่จำเลยรับเงินค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากโจทก์ภายหลังรถยนต์ที่เช่าซื้อถูกลักไปเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต จำเลยต้องคืนเงินค่าเช่าซื้อดังกล่าวให้แก่โจทก์ ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยกับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ แต่เห็นพ้องด้วยกับคำพิพากษาศาลชั้นต้น จึงพิพากษาแก้ให้บังคับคดีไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ขอบเขตของคำวินิจฉัยเกี่ยวกับสิทธิเรียกคืนเงินค่าเช่าซื้อ เงินที่เป็นปัญหาตามฎีกาของโจทก์คือค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือ 10 งวด จำนวน 227,030 บาท ซึ่งโจทก์ชำระให้จำเลยภายหลังรถยนต์ถูกคนร้ายลักไป แม้โจทก์จะฟ้องเรียกเงินคืนจำนวน 342,636 บาท พร้อมดอกเบี้ย แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยเฉพาะปัญหาตามฎีกาว่าจำเลยต้องคืนค่าเช่าซื้อ 10 งวดดังกล่าวหรือไม่ เมื่อศาลฎีกาเห็นว่าการรับเงินค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต จึงพิพากษาให้บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ซึ่งกำหนดให้จำเลยชำระเงิน 227,030 บาท พร้อมดอกเบี้ย ผลของคำพิพากษาจึงเป็นการคืนเงินค่าเช่าซื้อส่วนที่ศาลวินิจฉัยว่าจำเลยรับไว้โดยใช้สิทธิไม่สุจริต มิใช่การให้คืนเงินค่าเช่าซื้อทุกจำนวนที่โจทก์เคยชำระตามสัญญา ความสำคัญของการอนุมัติค่าสินไหมทดแทน ข้อเท็จจริงที่มีความสำคัญต่อการวินิจฉัยคดีนี้คือ บริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายค่าสินไหมทดแทนจำนวน 250,000 บาท แล้ว แต่จำเลยยังไม่ได้รับเงิน เนื่องจากบริษัทประกันภัยถูกกรมการประกันภัยเข้าควบคุมกิจการ ศาลฎีกาไม่ได้วินิจฉัยโดยถือว่าจำเลยได้รับเงินค่าสินไหมทดแทนแล้ว หากแต่พิจารณาว่าจำเลยได้แสดงเจตนาเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงิน เมื่อประกอบกับข้อเท็จจริงที่โจทก์เป็นผู้เสียเบี้ยประกันภัยและจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ ศาลฎีกาจึงเห็นว่าการรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากโจทก์เป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต คำวินิจฉัยดังกล่าวมีขอบเขตตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคดีนี้ โดยเฉพาะการที่บริษัทประกันภัยได้อนุมัติให้จ่ายค่าสินไหมทดแทนแล้ว จึงไม่อาจถือโดยทั่วไปว่าการยื่นคำขอรับค่าสินไหมทดแทนเพียงอย่างเดียวทำให้ผู้เช่าซื้อพ้นจากความรับผิดตามสัญญาเช่ซื้อทุกกรณี สรุปผลคำพิพากษาของศาลทั้งสาม 1. ศาลชั้นต้น พิพากษาให้จำเลยชำระเงินจำนวน 227,030 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 12 พฤษภาคม 2541 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ และให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 10,000 บาท เฉพาะค่าขึ้นศาลให้ใช้ตามทุนทรัพย์ที่โจทก์ชนะคดี 2. ศาลอุทธรณ์ คำพิพากษาที่ปรากฏระบุว่า พิพากษายืน ให้จำเลยชำระเงินจำนวน 70,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น และให้ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์เป็นพับ 3. ศาลฎีกา วินิจฉัยว่าการที่จำเลยรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากโจทก์ภายหลังรถยนต์ถูกลักไป ทั้งที่จำเลยได้เรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายแล้ว เป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต ต้องคืนเงินค่าเช่าซื้อดังกล่าวแก่โจทก์ พิพากษาแก้ให้บังคับคดีไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ สรุปข้อคิดทางกฎหมาย การใช้สิทธิตามสัญญาเช่ซื้อต้องพิจารณาข้อกำหนดของสัญญาประกอบกับพฤติการณ์แห่งการใช้สิทธิ โดยเฉพาะกรณีที่สัญญากำหนดให้ผู้เช่าซื้อรับผิดชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเมื่อรถยนต์สูญหาย ขณะเดียวกันก็กำหนดให้ผู้เช่าซื้อจัดทำประกันภัยโดยระบุผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้รับประโยชน์ เมื่อผู้ให้เช่าซื้อได้แสดงเจตนาเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแล้ว การรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากผู้เช่าซื้ออีกต้องพิจารณาว่าทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้รับชดใช้สองทางเกินกว่าความเสียหายที่ได้รับหรือไม่ ในคดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการรับเงินค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต จึงให้ผู้ให้เช่าซื้อคืนเงินดังกล่าวแก่ผู้เช่าซื้อ สาระสำคัญของคำพิพากษาจึงอยู่ที่การพิจารณาวัตถุประสงค์ของการประกันภัยและผลของการใช้สิทธิเรียกร้องเงินตามสัญญาเช่ซื้อประกอบกัน มิใช่พิจารณาเฉพาะข้อความในสัญญาที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระเงินเมื่อรถยนต์สูญหาย หมายเหตุวิเคราะห์หลักกฎหมาย ประเด็นแรก หลักความสุจริตในการใช้สิทธิตามสัญญา ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 บัญญัติว่า ในการใช้สิทธิแห่งตนก็ดี ในการชำระหนี้ก็ดี บุคคลทุกคนต้องกระทำโดยสุจริต บทบัญญัติดังกล่าวเป็นหลักกฎหมายทั่วไปที่ใช้ประกอบการพิจารณาการใช้สิทธิและการปฏิบัติหน้าที่ตามสัญญา แม้คู่สัญญาจะกำหนดสิทธิและหน้าที่ไว้โดยชัดแจ้ง การใช้สิทธิตามข้อตกลงก็ยังต้องอยู่ภายใต้หลักความสุจริต ในคดีนี้ผู้ให้เช่าซื้อมีข้อสัญญาที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเมื่อรถยนต์สูญหาย แต่ขณะเดียวกันผู้ให้เช่าซื้อก็เป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ประกันภัยที่ผู้เช่าซื้อเป็นผู้เสียเบี้ยประกันภัย การใช้สิทธิเรียกร้องเงินตามสัญญาเช่ซื้อจึงต้องพิจารณาประกอบกับสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนตามกรมธรรม์ด้วย เมื่อศาลฎีกาเห็นว่าการบังคับตามข้อสัญญาจะทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้รับชดใช้สองทางเกินกว่าความเสียหายที่ได้รับ จึงวินิจฉัยว่าการรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต เหตุผลดังกล่าวสอดคล้องกับหลักความสุจริตตามมาตรา 5 ซึ่งมุ่งให้การใช้สิทธิและการชำระหนี้เป็นไปโดยสุจริต มิใช่ใช้สิทธิตามข้อความในสัญญาโดยไม่คำนึงถึงผลที่เกิดแก่คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่ง ประเด็นที่สอง วัตถุประสงค์ของการประกันภัยรถยนต์เช่ซื้อ สัญญาเช่ซื้อในคดีนี้กำหนดให้ผู้เช่าซื้อจัดทำประกันภัยรถยนต์ โดยให้ผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ และให้บริษัทประกันภัยจ่ายค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้ให้เช่าซื้อโดยตรงเมื่อเกิดเหตุตามเงื่อนไขกรมธรรม์ ศาลฎีกาให้ความสำคัญกับวัตถุประสงค์ของการที่ผู้เช่าซื้อยอมเสียเบี้ยประกันภัย โดยวินิจฉัยว่าเป็นไปเพื่อมิให้ผู้เช่าซื้อต้องรับภาระใช้ค่ารถยนต์แก่ผู้ให้เช่าซื้ออีก ดังนั้น การพิจารณาความรับผิดของผู้เช่าซื้อเมื่อรถยนต์สูญหายจึงไม่อาจแยกข้อกำหนดเรื่องค่าเช่าซื้อออกจากข้อกำหนดเรื่องการประกันภัยโดยสิ้นเชิง หากผู้ให้เช่าซื้อได้รับชดใช้ทั้งจากผู้เช่าซื้อและบริษัทประกันภัยจนเกินกว่าความเสียหายที่ได้รับ ย่อมเป็นข้อพิจารณาสำคัญว่าการใช้สิทธิดังกล่าวขัดต่อหลักความสุจริตหรือไม่ ประเด็นที่สาม การเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนและการได้รับชดใช้เกินกว่าความเสียหาย การประกันภัยเกี่ยวกับความเสียหายแก่ทรัพย์สินมีวัตถุประสงค์เพื่อชดใช้ความเสียหายตามขอบเขตความคุ้มครองและจำนวนเงินที่กำหนดไว้ในกรมธรรม์ ในกรณีที่ผู้ให้เช่าซื้อมีสิทธิเรียกร้องเงินจากผู้เช่าซื้อและบริษัทประกันภัย จำเป็นต้องพิจารณาลักษณะของสิทธิเรียกร้องแต่ละส่วน รวมถึงผลของการได้รับชดใช้ว่าทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้รับประโยชน์เกินกว่าความเสียหายหรือไม่ ศาลฎีกาในคดีนี้เห็นว่าหากบังคับตามข้อสัญญา ผู้ให้เช่าซื้อจะได้รับชดใช้สองทางเกินกว่าความเสียหาย จึงวินิจฉัยว่าการรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต อย่างไรก็ตาม การมีสิทธิเรียกร้องจากบุคคลหลายฝ่ายมิได้หมายความว่าการใช้สิทธิทุกกรณีเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต ต้องพิจารณาข้อตกลงในสัญญา ความเสียหายที่เกิดขึ้น และพฤติการณ์การใช้สิทธิเป็นรายกรณี ประเด็นที่สี่ บริษัทประกันภัยอนุมัติค่าสินไหมแต่ยังไม่ได้จ่ายเงินจริง ข้อเท็จจริงที่มีความสำคัญในคดีนี้คือ บริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายค่าสินไหมทดแทนแล้ว แต่ผู้ให้เช่าซื้อยังไม่ได้รับเงิน เนื่องจากบริษัทประกันภัยถูกกรมการประกันภัยเข้าควบคุมกิจการ ศาลฎีกาไม่ได้วินิจฉัยว่าผู้ให้เช่าซื้อได้รับค่าสินไหมทดแทนแล้ว หากแต่พิจารณาว่าผู้ให้เช่าซื้อได้แสดงเจตนาเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแล้ว เมื่อประกอบกับวัตถุประสงค์ของการประกันภัยและข้อกำหนดในสัญญาเช่ซื้อ ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าการรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต คำวินิจฉัยนี้จึงไม่ควรขยายความไปถึงขั้นว่าการยื่นคำขอรับค่าสินไหมทดแทนเพียงอย่างเดียวทำให้ผู้เช่าซื้อพ้นจากความรับผิดตามสัญญาเช่ซื้อทุกกรณี เพราะข้อเท็จจริงในคดีนี้มีการอนุมัติให้จ่ายค่าสินไหมทดแทนแล้ว ประเด็นที่ห้า สิทธิเรียกคืนเงินค่าเช่าซื้อภายหลังรถยนต์ถูกลัก เมื่อผู้เช่าซื้อชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือภายหลังรถยนต์ถูกลักไปแล้ว การพิจารณาว่าผู้เช่าซื้อมีสิทธิเรียกคืนเงินดังกล่าวหรือไม่ ต้องพิจารณาข้อกำหนดตามสัญญาเช่ซื้อและพฤติการณ์การใช้สิทธิของผู้ให้เช่าซื้อประกอบกัน ในคดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าผู้ให้เช่าซื้อต้องคืนเงินค่าเช่าซื้อ 10 งวด จำนวน 227,030 บาท เพราะการรับเงินดังกล่าวเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต ผลของคำพิพากษาจึงเป็นการคืนเงินค่าเช่าซื้อส่วนที่ศาลวินิจฉัยว่าผู้ให้เช่าซื้อไม่มีสิทธิรับไว้โดยสุจริต มิใช่การคืนเงินค่าเช่าซื้อทั้งหมดที่ผู้เช่าซื้อเคยชำระตามสัญญา ประเด็นสำคัญที่สุดของคดีนี้ ประเด็นกฎหมายสำคัญของคดีนี้เกี่ยวข้องกับการใช้สิทธิตามสัญญาเช่ซื้อโดยสุจริต เมื่อรถยนต์ที่เช่ซื้อถูกคนร้ายลักไปและผู้ให้เช่าซื้อมีสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยที่ผู้เช่าซื้อเป็นผู้เสียเบี้ยประกันภัย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากผู้เช่าซื้อ ทั้งที่ได้เรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแล้ว เป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต เพราะหากบังคับตามข้อสัญญาจะทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้รับชดใช้สองทางเกินกว่าความเสียหายที่ได้รับ มาตรากฎหมายสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์คดีนี้คือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 ว่าด้วยการใช้สิทธิและการชำระหนี้โดยสุจริต คำสำคัญที่เป็นแก่นของคดีนี้ 1. การใช้สิทธิตามสัญญาโดยไม่สุจริต แม้สัญญาเช่ซื้อกำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือเมื่อรถยนต์สูญหาย แต่การใช้สิทธิดังกล่าวต้องพิจารณาประกอบกับการเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนและวัตถุประสงค์ของการประกันภัย หากทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้รับชดใช้เกินกว่าความเสียหาย การใช้สิทธินั้นอาจเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต 2. สิทธิเรียกคืนเงินค่าเช่าซื้อเมื่อรถยนต์ถูกลัก เมื่อผู้เช่าซื้อชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือภายหลังรถยนต์ถูกลัก และผู้ให้เช่าซื้อได้เรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแล้ว ศาลฎีกาวินิจฉัยให้ผู้ให้เช่าซื้อคืนเงินค่าเช่าซื้อ 10 งวด จำนวน 227,030 บาท เพราะการรับเงินดังกล่าวเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต คำถามที่พบบ่อย (FAQ) 1. คำถาม รถยนต์เช่ซื้อถูกคนร้ายลักไป ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือทั้งหมดหรือไม่ คำตอบ ต้องพิจารณาข้อกำหนดในสัญญาเช่ซื้อและการประกันภัยประกอบกัน ในคดีนี้สัญญากำหนดให้ผู้เช่าซื้อชำระค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือทั้งหมดเมื่อรถยนต์สูญหาย แต่ผู้เช่าซื้อเป็นผู้เสียเบี้ยประกันภัยโดยกำหนดให้ผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้รับประโยชน์ เมื่อผู้ให้เช่าซื้อเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายแล้ว ศาลฎีกาเห็นว่าการรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลืออีกเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต เพราะหากบังคับตามข้อสัญญาจะทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้รับชดใช้สองทางเกินกว่าความเสียหาย จึงต้องคืนเงินค่าเช่าซื้อส่วนดังกล่าวให้ผู้เช่าซื้อ 2. คำถาม ผู้ให้เช่าซื้อสามารถเรียกค่าเช่าซื้อจากผู้เช่าซื้อและค่าสินไหมทดแทนจากบริษัทประกันภัยพร้อมกันได้หรือไม่ คำตอบ ต้องพิจารณาว่าการใช้สิทธิเรียกร้องทั้งสองทางทำให้ผู้ให้เช่าซื้อได้รับชดใช้เกินกว่าความเสียหายหรือไม่ ในคดีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าหากบังคับตามข้อสัญญา ผู้ให้เช่าซื้อจะได้รับชดใช้ทั้งจากผู้เช่าซื้อและบริษัทประกันภัย ทั้งที่ผู้เช่าซื้อเป็นผู้เสียเบี้ยประกันภัยเพื่อมิให้ต้องรับภาระค่ารถยนต์อีก การรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจึงเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริตและต้องคืนเงินดังกล่าวแก่ผู้เช่าซื้อ 3. คำถาม บริษัทประกันภัยอนุมัติค่าสินไหมทดแทนแล้วแต่ยังไม่ได้จ่ายเงินจริง ผู้เช่าซื้อมีสิทธิเรียกคืนค่าเช่าซื้อหรือไม่ คำตอบ ในคดีนี้บริษัทประกันภัยอนุมัติค่าสินไหมทดแทนจำนวน 250,000 บาท แล้ว แต่ผู้ให้เช่าซื้อไม่ได้รับเงินจริงเนื่องจากบริษัทประกันภัยถูกกรมการประกันภัยเข้าควบคุมกิจการ ศาลฎีกายังคงวินิจฉัยว่าการรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากผู้เช่าซื้อเป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต เพราะผู้ให้เช่าซื้อได้แสดงเจตนาเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายแล้ว ประกอบกับการได้รับชดใช้สองทางจะเกินกว่าความเสียหาย จึงพิพากษาให้คืนเงินค่าเช่าซื้อ 227,030 บาท 4. คำถาม ผู้เช่าซื้อเป็นผู้ชำระเบี้ยประกันภัย แต่ผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้รับประโยชน์ตามกรมธรรม์ มีผลต่อความรับผิดอย่างไร คำตอบ ศาลฎีกาพิจารณาว่าการที่ผู้เช่าซื้อยอมเสียเบี้ยประกันภัยและกำหนดให้ผู้ให้เช่าซื้อเป็นผู้รับประโยชน์นั้น ก็เพื่อมิให้ผู้เช่าซื้อต้องรับภาระใช้ค่ารถยนต์แก่ผู้ให้เช่าซื้ออีก เมื่อผู้ให้เช่าซื้อได้เรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจนบริษัทประกันภัยอนุมัติให้จ่ายเงินแล้ว การรับค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือจากผู้เช่าซื้ออีกจึงต้องพิจารณาตามหลักความสุจริต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าพฤติการณ์ในคดีนี้เป็นการใช้สิทธิไม่สุจริตและให้คืนเงินค่าเช่าซื้อส่วนที่เหลือแก่ผู้เช่าซื้อ
|


