บทนำ

คำพิพากษาศาลฎีกานี้มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับความถูกต้องของคำฟ้องคดีอาญา และขอบเขตอำนาจของศาลในการจัดการกับคำฟ้องที่มีข้อบกพร่องตามกฎหมาย โดยเฉพาะกรณีที่โจทก์บรรยายข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำความผิด การหลอกลวงผู้เสียหาย และจำนวนกรรมความผิดไว้อย่างละเอียด แต่ไม่ได้ระบุสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิดตามที่กฎหมายกำหนดไว้ในองค์ประกอบของคำฟ้อง ประเด็นสำคัญของคดีจึงอยู่ที่ว่า เมื่อคำฟ้องขาดรายละเอียดดังกล่าว ศาลสามารถพิพากษายกฟ้องได้ทันทีหรือไม่ หรือควรเปิดโอกาสให้โจทก์แก้ไขข้อบกพร่องก่อนตามกระบวนการที่กฎหมายบัญญัติไว้ คดีนี้จึงเป็นแนวทางสำคัญในการตีความบทบัญญัติว่าด้วยความถูกต้องของคำฟ้อง การคุ้มครองสิทธิในการดำเนินคดีของโจทก์ และการรักษาความเป็นธรรมแก่จำเลยในกระบวนพิจารณาคดีอาญา ตลอดจนแสดงให้เห็นถึงหลักการสำคัญที่ว่าข้อผิดพลาดในคำฟ้องบางประการอาจเป็นเพียงข้อบกพร่องที่สามารถแก้ไขได้ มิใช่เหตุให้คดีต้องสิ้นสุดลงด้วยการยกฟ้องเสมอไป

ข้อเท็จจริงของคดี

โจทก์ฟ้องว่าจำเลยเป็นนายวงแชร์และจัดให้มีการเล่นแชร์โดยฝ่าฝืนกฎหมาย พร้อมทั้งหลอกลวงผู้เสียหายจำนวน 70 คน ทำให้ได้ไปซึ่งเงินของผู้เสียหายหลายราย เป็นการกระทำหลายกรรมต่างกันรวม 172 กรรม โดยขอให้ลงโทษตามกฎหมายเกี่ยวกับการเล่นแชร์และความผิดฐานฉ้อโกง รวมทั้งขอให้จำเลยคืนหรือใช้เงินแก่ผู้เสียหายตามจำนวนที่ปรากฏในเอกสารท้ายฟ้อง

ระหว่างการพิจารณา มีผู้เสียหายรายหนึ่งได้รับอนุญาตให้เข้าร่วมเป็นโจทก์ในส่วนความผิดฐานฉ้อโกง ต่อมาจำเลยซึ่งเดิมให้การปฏิเสธได้ถอนคำให้การเดิมและให้การใหม่เป็นรับสารภาพ

ภายหลังมีผู้เสียหายบางรายถอนคำร้องทุกข์ ทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องในความผิดฐานฉ้อโกงสำหรับผู้เสียหายกลุ่มดังกล่าวระงับไปตามกฎหมาย

ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดฐานเป็นนายวงแชร์โดยผิดกฎหมายและฐานฉ้อโกง ลงโทษจำคุกหลายกระทง รวมคำนวณโทษแล้วให้จำคุกตามเกณฑ์สูงสุดที่กฎหมายกำหนด และให้คืนหรือใช้เงินแก่ผู้เสียหายที่ยังมิได้ถอนคำร้องทุกข์

ต่อมาระหว่างการพิจารณาในชั้นอุทธรณ์ ผู้เสียหายอีกจำนวนมากถอนคำร้องทุกข์เพิ่มเติม ทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องในส่วนความผิดฐานฉ้อโกงของผู้เสียหายเหล่านั้นระงับไปเช่นกัน

ประเด็นข้อพิพาทที่ศาลฎีกาวินิจฉัย

ประเด็นสำคัญของคดีไม่ได้อยู่ที่การกระทำความผิดฐานฉ้อโกงหรือการเล่นแชร์โดยผิดกฎหมาย แต่เป็นปัญหาทางกระบวนพิจารณาว่า คำฟ้องของโจทก์ถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่

แม้โจทก์จะบรรยายพฤติการณ์การกระทำความผิด จำนวนผู้เสียหาย จำนวนกรรมความผิด และรายละเอียดเกี่ยวกับการหลอกลวงไว้อย่างชัดเจน แต่กลับไม่ได้ระบุสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิด

ศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุเป็นข้อบกพร่องสำคัญของคำฟ้อง จึงพิพากษายกฟ้อง

โจทก์จึงฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ควรเปิดโอกาสให้แก้ไขคำฟ้องก่อน มิใช่ยกฟ้องทันที

หลักกฎหมายที่ศาลฎีกานำมาวินิจฉัย

ศาลฎีกาพิจารณาบทบัญญัติว่าด้วยองค์ประกอบของคำฟ้องคดีอาญา ซึ่งกำหนดว่าคำฟ้องต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับการกระทำที่กล่าวหาว่าจำเลยกระทำผิด รวมถึงเวลา สถานที่ บุคคล และสิ่งของที่เกี่ยวข้องโดยพอสมควร เพื่อให้จำเลยเข้าใจข้อหาได้อย่างชัดเจน

เมื่อพิจารณาคำฟ้องในคดีนี้ ศาลฎีกาเห็นว่าคำฟ้องมิได้ระบุสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิดจริง จึงถือว่าเป็นคำฟ้องที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

อย่างไรก็ตาม ศาลฎีกาเห็นว่าข้อบกพร่องดังกล่าวเป็นเพียงการขาดรายละเอียดบางส่วน มิใช่กรณีที่คำฟ้องไม่แสดงข้อหาเลย หรือไม่สามารถทราบได้ว่าจำเลยถูกกล่าวหาเรื่องใด

จากข้อเท็จจริงที่โจทก์ระบุผู้เสียหาย จำนวนกรรม และลักษณะการหลอกลวงไว้อย่างละเอียด จึงน่าเชื่อว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุเกิดจากความหลงลืมของผู้ร่างฟ้องมากกว่าจะเป็นข้อบกพร่องร้ายแรง

ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าข้อผิดพลาดดังกล่าวเป็นข้อผิดพลาดเล็กน้อยที่สามารถแก้ไขได้ และควรใช้กลไกการสั่งแก้ไขคำฟ้องก่อน

หลักกฎหมายและความสำคัญของคดี

คดีนี้สะท้อนหลักสำคัญของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาว่า การพิจารณาความถูกต้องของคำฟ้องต้องคำนึงถึงทั้งความถูกต้องตามรูปแบบและความเป็นธรรมในกระบวนพิจารณา

แม้กฎหมายจะกำหนดให้คำฟ้องต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุ แต่เมื่อข้อบกพร่องดังกล่าวไม่ได้ทำให้จำเลยไม่สามารถเข้าใจข้อกล่าวหา หรือเสียสิทธิในการต่อสู้คดี ศาลควรพิจารณาว่าข้อบกพร่องนั้นสามารถแก้ไขได้หรือไม่ก่อนใช้มาตรการรุนแรงด้วยการยกฟ้อง

แนววินิจฉัยนี้แสดงให้เห็นว่ากระบวนพิจารณาคดีอาญามิได้มุ่งเคร่งครัดต่อรูปแบบเอกสารเพียงอย่างเดียว แต่ยังคำนึงถึงสาระสำคัญของคดีและการอำนวยความยุติธรรมให้แก่ทุกฝ่ายด้วย

การสั่งให้แก้ไขคำฟ้องก่อนยกฟ้องจึงเป็นการรักษาดุลยภาพระหว่างสิทธิของจำเลยที่จะได้รับทราบข้อหาอย่างชัดเจน กับสิทธิของโจทก์ที่จะได้รับโอกาสแก้ไขข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้นโดยสุจริตและไม่กระทบต่อเนื้อหาสาระสำคัญของคดี

สรุปผลคำพิพากษาของศาลทั้งสาม

1. ศาลชั้นต้น

ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา ฐานฉ้อโกง และมีความผิดตามพระราชบัญญัติการเล่นแชร์ พ.ศ. 2534 ฐานเป็นนายวงแชร์และจัดให้มีการเล่นแชร์โดยฝ่าฝืนกฎหมาย โดยเห็นว่าการกระทำของจำเลยเป็นความผิดหลายกรรมต่างกันจำนวนมาก จึงให้ลงโทษทุกกรรมเป็นกระทงความผิด สำหรับความผิดฐานเป็นนายวงแชร์เพียงอย่างเดียว ศาลกำหนดโทษจำคุกรวม 18 เดือน ส่วนกรรมที่เป็นทั้งความผิดฐานเป็นนายวงแชร์และฉ้อโกง ให้ลงโทษฐานฉ้อโกงซึ่งเป็นบทที่มีโทษหนักกว่า รวมทั้งสิ้น 162 กระทง คำนวณโทษแล้วรวมเป็นจำคุก 666 เดือน เมื่อจำเลยรับสารภาพจึงลดโทษให้กึ่งหนึ่ง เหลือจำคุก 333 เดือน แต่เนื่องจากความผิดที่หนักที่สุดมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกิน 3 ปี จึงกำหนดโทษจำคุกสูงสุดตามกฎหมายเป็นเวลา 10 ปี และให้จำเลยคืนหรือใช้เงินจำนวน 4,210,000 บาท แก่ผู้เสียหายที่ยังมิได้ถอนคำร้องทุกข์

2. ศาลอุทธรณ์ภาค 1

ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ไม่ได้วินิจฉัยเนื้อหาเกี่ยวกับการกระทำความผิดหรือปัญหาข้อเท็จจริงของคดี แต่พิจารณาในประเด็นความถูกต้องของคำฟ้อง โดยเห็นว่าคำฟ้องของโจทก์ไม่ได้บรรยายข้อเท็จจริงหรือรายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิดตามที่กฎหมายกำหนดไว้ในองค์ประกอบของคำฟ้องคดีอาญา จึงถือว่าฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศาลอุทธรณ์ภาค 1 จึงพิพากษากลับจากศาลชั้นต้นและให้ยกฟ้องทั้งคดีโดยมิได้มีคำสั่งให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องก่อน

3. ศาลฎีกา

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าคำฟ้องของโจทก์มีข้อบกพร่องจริง เนื่องจากไม่ได้ระบุสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิดตามที่กฎหมายกำหนด แต่ข้อบกพร่องดังกล่าวเป็นเพียงข้อผิดพลาดเล็กน้อยที่สามารถแก้ไขได้ และจากลักษณะคำฟ้องที่บรรยายพฤติการณ์แห่งคดี ผู้เสียหาย และรายละเอียดการหลอกลวงไว้อย่างละเอียด ย่อมแสดงให้เห็นว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุน่าจะเกิดจากความหลงลืม มิใช่ข้อบกพร่องร้ายแรงถึงขนาดต้องยกฟ้องทันที ดังนั้นก่อนที่จะยกฟ้อง ศาลควรเปิดโอกาสให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องให้ถูกต้องเสียก่อน ศาลฎีกาจึงพิพากษายกคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ภาค 1 และให้ย้อนสำนวนกลับไปยังศาลชั้นต้นเพื่อดำเนินการให้โจทก์แก้ไขคำฟ้อง แล้วส่งสำนวนกลับไปยังศาลอุทธรณ์ภาค 1 เพื่อพิจารณาพิพากษาใหม่ตามรูปคดี

สรุปข้อคิดทางกฎหมาย

คดีนี้แสดงให้เห็นหลักสำคัญของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาว่า แม้คำฟ้องจะต้องมีรายละเอียดครบถ้วนตามที่กฎหมายกำหนด แต่การพิจารณาความบกพร่องของคำฟ้องต้องพิจารณาถึงลักษณะและความร้ายแรงของข้อบกพร่องนั้นด้วย มิใช่อาศัยเพียงการตรวจสอบรูปแบบของเอกสารโดยเคร่งครัดจนเกินสมควร หากข้อบกพร่องดังกล่าวเป็นเพียงข้อผิดพลาดที่สามารถแก้ไขได้ และไม่ได้ทำให้จำเลยไม่เข้าใจข้อกล่าวหาหรือเสียสิทธิในการต่อสู้คดี ศาลควรใช้มาตรการที่กระทบสิทธิของคู่ความน้อยที่สุด โดยเปิดโอกาสให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องก่อน หลักการดังกล่าวสะท้อนแนวคิดเรื่องความยุติธรรมเชิงเนื้อหา ซึ่งมุ่งให้ศาลพิจารณาคดีตามข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่แท้จริง มากกว่าการยุติคดีด้วยเหตุบกพร่องทางเทคนิคเพียงอย่างเดียว อีกทั้งยังเป็นการสร้างดุลยภาพระหว่างสิทธิของจำเลยที่จะได้รับทราบข้อหาอย่างชัดแจ้ง กับสิทธิของโจทก์ที่จะได้รับโอกาสแก้ไขความผิดพลาดที่เกิดขึ้นโดยสุจริตและไม่กระทบต่อสาระสำคัญแห่งคดี

ประเด็นสำคัญที่สุดของคดีนี้

ประเด็นกฎหมายสำคัญของคดีนี้เกี่ยวข้องกับการตีความประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158 (5) และมาตรา 161 วรรคหนึ่ง ว่า เมื่อคำฟ้องคดีอาญาไม่ระบุสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิดอันเป็นรายละเอียดที่กฎหมายกำหนดไว้ ศาลจะสามารถยกฟ้องได้ทันทีหรือจำเป็นต้องเปิดโอกาสให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องก่อน โดยศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุในคดีนี้เป็นข้อผิดพลาดที่สามารถแก้ไขได้ จึงควรให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องก่อน มิใช่ยกฟ้องทันที

สาระสำคัญที่เป็นแก่นของคดีนี้ พร้อมขยายความสั้น ๆ

1 คำฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย

คำฟ้องคดีอาญาต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับเวลา สถานที่ บุคคล และการกระทำความผิดตามที่กฎหมายกำหนด หากขาดสาระสำคัญดังกล่าวอาจถือเป็นคำฟ้องที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมายได้ อย่างไรก็ตาม ศาลต้องพิจารณาต่อไปว่าข้อบกพร่องนั้นมีความร้ายแรงเพียงใด และสามารถแก้ไขได้หรือไม่

2 การสั่งแก้ไขคำฟ้องก่อนยกฟ้อง

แม้คำฟ้องจะมีข้อบกพร่อง แต่หากเป็นข้อผิดพลาดที่สามารถแก้ไขได้ และยังทำให้จำเลยเข้าใจข้อกล่าวหาได้อย่างเพียงพอ ศาลควรใช้ดุลพินิจสั่งให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องก่อน การยกฟ้องทันทีเป็นมาตรการที่ควรใช้ในกรณีที่ไม่สามารถแก้ไขข้อบกพร่องได้หรือเป็นข้อบกพร่องที่กระทบต่อสาระสำคัญอย่างร้ายแรงเท่านั้น

อธิบายหลักกฎหมายตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158 (5)

มาตรา 158 (5) เป็นบทบัญญัติที่กำหนดองค์ประกอบสำคัญของคำฟ้องคดีอาญา โดยกำหนดให้โจทก์ต้องบรรยายการกระทำที่กล่าวหาว่าจำเลยได้กระทำผิด พร้อมทั้งข้อเท็จจริงและรายละเอียดเกี่ยวกับเวลาและสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำนั้น รวมทั้งบุคคลหรือสิ่งของที่เกี่ยวข้องโดยพอสมควรเท่าที่จะทำให้จำเลยเข้าใจข้อหาได้ดี วัตถุประสงค์ของบทบัญญัตินี้มิใช่เพื่อกำหนดพิธีการทางเอกสารอย่างเคร่งครัดเท่านั้น แต่มีเจตนารมณ์เพื่อคุ้มครองสิทธิในการต่อสู้คดีของจำเลย เนื่องจากในคดีอาญา จำเลยมีสิทธิได้รับทราบอย่างชัดเจนว่าตนถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดใด ที่ไหน เมื่อใด และเกี่ยวข้องกับบุคคลใด เพื่อให้สามารถรวบรวมพยานหลักฐาน วางแนวทางต่อสู้คดี และใช้สิทธิตามกระบวนการยุติธรรมได้อย่างเต็มที่ หากคำฟ้องไม่ระบุรายละเอียดดังกล่าวเลย อาจทำให้จำเลยไม่สามารถเข้าใจข้อหาได้อย่างถูกต้อง อย่างไรก็ตาม การตีความมาตรา 158 (5) ต้องพิจารณาโดยคำนึงถึงวัตถุประสงค์ของกฎหมายเป็นสำคัญ หากแม้คำฟ้องจะขาดรายละเอียดบางส่วน แต่ยังคงทำให้จำเลยเข้าใจสาระสำคัญแห่งข้อกล่าวหาได้ ข้อบกพร่องดังกล่าวอาจเป็นเพียงข้อบกพร่องที่แก้ไขได้ มิใช่เหตุให้ต้องยกฟ้องเสมอไป คดีนี้จึงเป็นตัวอย่างสำคัญที่แสดงให้เห็นว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุแม้จะทำให้คำฟ้องไม่ถูกต้องตามมาตรา 158 (5) แต่หากเป็นเพียงความหลงลืมและยังสามารถแก้ไขเพิ่มเติมได้ ศาลควรเปิดโอกาสให้แก้ไขก่อน เพื่อให้การพิจารณาคดีดำเนินไปบนพื้นฐานแห่งความยุติธรรมและการค้นหาความจริงมากกว่าการยึดติดกับข้อบกพร่องทางรูปแบบเพียงอย่างเดียว

อธิบายหลักกฎหมายตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 161 วรรคหนึ่ง

มาตรา 161 วรรคหนึ่ง เป็นบทบัญญัติสำคัญที่ใช้ควบคุมความถูกต้องของคำฟ้องในคดีอาญา โดยกำหนดว่า หากฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศาลมีอำนาจเลือกดำเนินการได้หลายแนวทาง ได้แก่ สั่งให้โจทก์แก้ไขฟ้องให้ถูกต้อง ยกฟ้อง หรือไม่ประทับฟ้อง ทั้งนี้การใช้ดุลพินิจของศาลต้องพิจารณาจากลักษณะและความร้ายแรงของข้อบกพร่องที่เกิดขึ้นในคำฟ้องเป็นสำคัญ เจตนารมณ์ของกฎหมายมิได้มุ่งหมายให้ศาลยกฟ้องทุกกรณีที่พบข้อบกพร่องในคำฟ้อง แต่ต้องการให้ศาลมีเครื่องมือที่เหมาะสมในการแก้ไขปัญหาตามลักษณะของข้อบกพร่องแต่ละประเภท เพื่อให้การดำเนินคดีเป็นไปด้วยความเป็นธรรมและไม่กระทบต่อสิทธิของคู่ความเกินสมควร

ในทางปฏิบัติ ข้อบกพร่องของคำฟ้องมีทั้งกรณีที่เป็นสาระสำคัญจนไม่สามารถดำเนินคดีต่อไปได้ และกรณีที่เป็นเพียงข้อผิดพลาดทางเทคนิคหรือรายละเอียดที่ยังสามารถแก้ไขเพิ่มเติมได้ หากข้อบกพร่องนั้นทำให้ไม่สามารถทราบได้ว่าจำเลยถูกกล่าวหาในเรื่องใด หรือทำให้จำเลยไม่อาจใช้สิทธิต่อสู้คดีได้อย่างเหมาะสม ศาลอาจมีเหตุที่จะยกฟ้องหรือไม่ประทับฟ้องได้ แต่หากข้อบกพร่องดังกล่าวเป็นเพียงการตกหล่นรายละเอียดบางประการ และยังคงปรากฏสาระสำคัญของข้อกล่าวหาอย่างครบถ้วน การสั่งให้แก้ไขคำฟ้องย่อมเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของกฎหมายมากกว่า

คดีนี้เป็นตัวอย่างสำคัญของการนำมาตรา 161 วรรคหนึ่งมาใช้ โดยแม้ศาลฎีกาจะเห็นว่าคำฟ้องของโจทก์ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย เนื่องจากไม่ได้ระบุสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิดตามที่มาตรา 158 (5) กำหนดไว้ แต่ศาลฎีกาเห็นว่าข้อบกพร่องดังกล่าวเป็นเพียงข้อผิดพลาดเล็กน้อยที่สามารถแก้ไขได้ เพราะคำฟ้องยังคงระบุรายละเอียดเกี่ยวกับการกระทำความผิด จำนวนผู้เสียหาย จำนวนกรรม และลักษณะการหลอกลวงไว้อย่างชัดเจนเพียงพอที่จำเลยจะเข้าใจข้อหาได้ การไม่ปรากฏสถานที่เกิดเหตุจึงมิได้ทำให้สาระสำคัญของคดีสูญหายไปทั้งหมด

ศาลฎีกาจึงวางหลักว่า ก่อนที่ศาลจะใช้มาตรการรุนแรงด้วยการยกฟ้อง ควรพิจารณาเสียก่อนว่าข้อบกพร่องนั้นสามารถแก้ไขได้หรือไม่ หากสามารถแก้ไขได้ การเปิดโอกาสให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องย่อมเป็นแนวทางที่เหมาะสมกว่า เพราะสอดคล้องกับหลักความยุติธรรมและการพิจารณาคดีตามเนื้อหาแห่งข้อพิพาทอย่างแท้จริง หลักการดังกล่าวช่วยป้องกันมิให้คดีสิ้นสุดลงเพียงเพราะความผิดพลาดทางรูปแบบที่มิได้กระทบต่อสาระสำคัญของข้อกล่าวหา และยังเป็นการรักษาดุลยภาพระหว่างสิทธิของโจทก์ในการดำเนินคดีและสิทธิของจำเลยในการรับทราบข้อหาอย่างชัดแจ้งอีกด้วย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1 คำถาม ฟ้องคดีอาญาโดยไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุถือว่าฟ้องเสียทั้งหมดหรือไม่

คำตอบ คำฟ้องคดีอาญาตามกฎหมายต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับการกระทำที่กล่าวหาว่าจำเลยกระทำผิด รวมทั้งเวลาและสถานที่เกิดเหตุโดยพอสมควรเพื่อให้จำเลยเข้าใจข้อหาได้ดี ดังนั้นการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุย่อมทำให้คำฟ้องมีข้อบกพร่องและไม่ถูกต้องตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม มิได้หมายความว่าคดีจะต้องถูกยกฟ้องเสมอไป เพราะศาลยังต้องพิจารณาต่อไปว่าข้อบกพร่องดังกล่าวมีลักษณะร้ายแรงเพียงใด หากคำฟ้องยังคงแสดงสาระสำคัญของข้อกล่าวหาอย่างครบถ้วนและทำให้จำเลยเข้าใจพฤติการณ์แห่งคดีได้ การไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุอาจถือเป็นเพียงข้อผิดพลาดที่สามารถแก้ไขเพิ่มเติมได้ กรณีเช่นนี้ศาลอาจใช้ดุลพินิจสั่งให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องแทนการยกฟ้องได้ หลักการดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อมิให้การดำเนินคดีต้องสิ้นสุดลงเพียงเพราะข้อผิดพลาดทางรูปแบบที่ไม่ได้กระทบต่อสาระสำคัญของข้อกล่าวหา และเพื่อให้การพิจารณาคดีเป็นไปตามความจริงแห่งคดีอย่างแท้จริง 

2 คำถาม เหตุใดศาลฎีกาจึงไม่เห็นด้วยกับการยกฟ้องของศาลอุทธรณ์ภาค 1

คำตอบ ศาลฎีกาเห็นว่าศาลอุทธรณ์ภาค 1 มุ่งพิจารณาเฉพาะข้อบกพร่องของคำฟ้องที่ไม่ปรากฏสถานที่เกิดเหตุ แต่ยังไม่ได้พิจารณาว่าข้อบกพร่องดังกล่าวสามารถแก้ไขได้หรือไม่ จากข้อเท็จจริงในคดี คำฟ้องได้บรรยายพฤติการณ์แห่งการกระทำความผิด จำนวนผู้เสียหาย จำนวนกรรมความผิด และลักษณะการหลอกลวงไว้อย่างละเอียด ทำให้ยังสามารถทราบได้ว่าจำเลยถูกกล่าวหาในเรื่องใด ศาลฎีกาจึงเห็นว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุมีลักษณะเป็นข้อผิดพลาดเล็กน้อยซึ่งน่าจะเกิดจากความหลงลืมในการจัดทำคำฟ้อง มิใช่ข้อบกพร่องที่ทำให้ไม่สามารถทราบสาระสำคัญของข้อกล่าวหาได้ การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ยกฟ้องทันทีโดยไม่เปิดโอกาสให้แก้ไขคำฟ้องก่อน จึงไม่สอดคล้องกับหลักการตามมาตรา 161 วรรคหนึ่ง ซึ่งให้อำนาจศาลสั่งแก้ไขคำฟ้องได้ในกรณีที่ข้อบกพร่องยังสามารถแก้ไขให้ถูกต้องได้ 

3 คำถาม มาตรา 158 (5) กำหนดให้คำฟ้องต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุไปเพื่ออะไร

คำตอบ การที่กฎหมายกำหนดให้คำฟ้องต้องระบุรายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุ มีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อให้จำเลยสามารถเข้าใจข้อกล่าวหาได้อย่างชัดเจนและเตรียมการต่อสู้คดีได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากสถานที่เกิดเหตุเป็นส่วนหนึ่งของข้อเท็จจริงที่เชื่อมโยงกับพฤติการณ์แห่งคดี พยานบุคคล พยานเอกสาร และพยานวัตถุที่อาจนำมาใช้พิสูจน์ความจริงได้ หากคำฟ้องไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุเลย อาจทำให้จำเลยไม่สามารถทราบได้ว่าการกระทำใดเป็นเรื่องที่ถูกกล่าวหา หรือไม่สามารถตรวจสอบพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องได้อย่างครบถ้วน อย่างไรก็ตาม กฎหมายมิได้มุ่งหมายให้รายละเอียดดังกล่าวเป็นเพียงพิธีการทางเอกสาร แต่ต้องการคุ้มครองสิทธิในการรับทราบข้อหาและสิทธิในการต่อสู้คดีของจำเลย ดังนั้นเมื่อข้อบกพร่องเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุไม่ได้ทำให้จำเลยไม่เข้าใจสาระสำคัญของข้อกล่าวหา ศาลจึงอาจพิจารณาให้แก้ไขคำฟ้องก่อนแทนการยกฟ้องได้ เพื่อให้การดำเนินคดีเป็นไปตามหลักความเป็นธรรมและไม่เกิดผลเสียหายเกินสมควรแก่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง 

4 คำถาม ศาลมีอำนาจสั่งให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องทุกกรณีหรือไม่

คำตอบ แม้มาตรา 161 วรรคหนึ่ง จะให้อำนาจศาลสั่งให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าศาลจะต้องสั่งแก้ไขในทุกกรณี การใช้ดุลพินิจของศาลต้องพิจารณาจากลักษณะของข้อบกพร่องเป็นสำคัญ หากข้อบกพร่องนั้นเป็นเพียงรายละเอียดที่ตกหล่นหรือข้อผิดพลาดทางเทคนิคซึ่งยังสามารถเพิ่มเติมหรือแก้ไขได้โดยไม่กระทบต่อสาระสำคัญของคดี ศาลย่อมมีอำนาจสั่งให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องก่อน แต่หากข้อบกพร่องมีลักษณะร้ายแรงจนไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยถูกกล่าวหาในเรื่องใด หรือขาดสาระสำคัญที่จำเป็นต่อการดำเนินคดี การสั่งแก้ไขอาจไม่เพียงพอและศาลอาจใช้มาตรการอื่นตามที่กฎหมายกำหนดได้ คดีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุเป็นข้อผิดพลาดที่สามารถแก้ไขเพิ่มเติมได้ เนื่องจากคำฟ้องยังมีรายละเอียดอื่นครบถ้วนเพียงพอให้จำเลยเข้าใจข้อกล่าวหา ดังนั้นศาลจึงควรใช้มาตรการสั่งแก้ไขก่อนมากกว่าการยกฟ้องทันที หลักการดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการใช้มาตรา 161 วรรคหนึ่ง ต้องคำนึงถึงความเหมาะสมของข้อเท็จจริงในแต่ละคดีเป็นสำคัญ 

5 คำถาม เหตุใดศาลฎีกาจึงเห็นว่าการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุเป็นเพียงข้อผิดพลาดเล็กน้อย

คำตอบ ศาลฎีกาพิจารณาจากภาพรวมของคำฟ้องทั้งฉบับ มิได้พิจารณาเฉพาะข้อบกพร่องเรื่องสถานที่เกิดเหตุเพียงประเด็นเดียว โดยในคดีนี้โจทก์ได้บรรยายรายละเอียดเกี่ยวกับการกระทำความผิดไว้อย่างกว้างขวาง ทั้งจำนวนกรรมความผิดที่กล่าวหาว่ามีถึง 172 กรรม จำนวนผู้เสียหาย 70 คน ลักษณะการกระทำที่เกี่ยวข้องกับการเล่นแชร์และการหลอกลวง รวมถึงจำนวนเงินที่ผู้เสียหายแต่ละรายได้รับความเสียหายตามเอกสารท้ายฟ้อง จึงทำให้ยังสามารถทราบขอบเขตของข้อกล่าวหาและพฤติการณ์แห่งคดีได้อย่างชัดเจน ศาลฎีกาจึงเห็นว่าการขาดรายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุเพียงประเด็นเดียวมิได้ทำให้สาระสำคัญของคำฟ้องสูญหายไปทั้งหมด อีกทั้งยังไม่มีข้อบ่งชี้ว่าการตกหล่นดังกล่าวเกิดจากเจตนาหลีกเลี่ยงข้อกำหนดของกฎหมาย แต่มีลักษณะเป็นความหลงลืมในการจัดทำคำฟ้องมากกว่า เมื่อข้อบกพร่องดังกล่าวสามารถเพิ่มเติมให้ครบถ้วนได้โดยไม่กระทบต่อโครงสร้างหรือเนื้อหาหลักของคดี ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าเป็นข้อผิดพลาดเล็กน้อยที่สามารถแก้ไขได้ และไม่ควรนำไปสู่ผลร้ายแรงถึงขั้นยกฟ้องทั้งคดีทันที 

6 คำถาม หลักการที่ศาลฎีกาวางไว้ในคดีนี้มีความสำคัญต่อการดำเนินคดีอาญาอย่างไร

คำตอบ หลักการสำคัญที่ศาลฎีกาวางไว้ในคดีนี้คือการแยกความแตกต่างระหว่างข้อบกพร่องที่กระทบต่อสาระสำคัญของคำฟ้องกับข้อบกพร่องที่เป็นเพียงความผิดพลาดซึ่งสามารถแก้ไขเพิ่มเติมได้ หลักการดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อกระบวนการยุติธรรมทางอาญา เพราะช่วยป้องกันมิให้คดีต้องสิ้นสุดลงเพียงเพราะข้อผิดพลาดทางรูปแบบของเอกสาร ทั้งที่เนื้อหาแห่งคดียังสามารถพิจารณาต่อไปได้อย่างเป็นธรรม หากศาลใช้แนวทางยกฟ้องทันทีในทุกกรณีที่พบข้อบกพร่องทางเทคนิค ย่อมอาจทำให้การค้นหาความจริงและการอำนวยความยุติธรรมไม่บรรลุผลตามวัตถุประสงค์ของกฎหมาย ในทางกลับกัน หากศาลเปิดโอกาสให้แก้ไขข้อบกพร่องที่สามารถแก้ไขได้ ก็จะช่วยให้การพิจารณาคดีมุ่งไปสู่การวินิจฉัยเนื้อหาสาระที่แท้จริงของข้อพิพาทมากขึ้น ขณะเดียวกันก็ยังคงรักษาสิทธิของจำเลยในการรับทราบข้อกล่าวหาอย่างครบถ้วนและชัดเจน ดังนั้นคดีนี้จึงเป็นตัวอย่างของการใช้ดุลพินิจที่คำนึงถึงทั้งความถูกต้องตามกฎหมายและความเป็นธรรมในกระบวนพิจารณาคดีอาญาควบคู่กันไป 

7 คำถาม หากศาลสั่งให้แก้ไขคำฟ้องแล้ว โจทก์ไม่แก้ไขภายในกำหนดจะเกิดผลอย่างไร

คำตอบ เมื่อศาลพิจารณาเห็นว่าคำฟ้องมีข้อบกพร่องที่สามารถแก้ไขได้และมีคำสั่งให้โจทก์แก้ไขภายในระยะเวลาที่กำหนด โจทก์ย่อมมีหน้าที่ต้องดำเนินการแก้ไขให้ถูกต้องและครบถ้วนตามคำสั่งศาล การสั่งให้แก้ไขคำฟ้องเป็นโอกาสที่กฎหมายเปิดให้คู่ความสามารถแก้ไขข้อผิดพลาดทางกระบวนพิจารณาเพื่อให้คดีดำเนินต่อไปได้อย่างถูกต้อง หากโจทก์ไม่ดำเนินการแก้ไขภายในกำหนดเวลาที่ศาลกำหนดไว้ ย่อมอาจทำให้คำฟ้องยังคงมีสภาพเป็นฟ้องที่ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย และศาลอาจพิจารณาใช้มาตรการตามที่กฎหมายบัญญัติไว้ต่อไป ไม่ว่าจะเป็นการยกฟ้องหรือการดำเนินการอื่นตามความเหมาะสมของข้อเท็จจริงในแต่ละคดี คดีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าข้อบกพร่องเรื่องสถานที่เกิดเหตุเป็นข้อผิดพลาดที่แก้ไขได้ จึงให้ย้อนสำนวนกลับไปเพื่อเปิดโอกาสให้โจทก์แก้ไขก่อน แสดงให้เห็นว่ากฎหมายมุ่งให้ความสำคัญกับการแก้ไขข้อผิดพลาดที่สามารถแก้ไขได้มากกว่าการยุติคดีโดยทันที แต่ในขณะเดียวกันก็เป็นหน้าที่ของโจทก์ที่จะต้องปฏิบัติตามคำสั่งศาลเพื่อให้คำฟ้องมีความสมบูรณ์ตามที่กฎหมายกำหนด 

8 คำถาม คดีนี้ให้อะไรเป็นแนวทางแก่ผู้จัดทำคำฟ้องคดีอาญา

คำตอบ คดีนี้เป็นบทเรียนสำคัญสำหรับพนักงานอัยการ ผู้เสียหายที่มีสิทธิฟ้องคดีอาญา และผู้ประกอบวิชาชีพกฎหมายทุกฝ่ายว่า การจัดทำคำฟ้องต้องตรวจสอบรายละเอียดให้ครบถ้วนตามที่กฎหมายกำหนด แม้ข้อเท็จจริงหลักของคดีจะถูกบรรยายไว้อย่างละเอียดเพียงใด แต่หากขาดรายละเอียดที่กฎหมายกำหนดให้ต้องระบุ เช่น เวลา สถานที่ บุคคล หรือสิ่งของที่เกี่ยวข้อง ก็อาจทำให้เกิดปัญหาในกระบวนพิจารณาและส่งผลให้คดีล่าช้าได้ อย่างไรก็ตาม คดีนี้ยังแสดงให้เห็นว่ากฎหมายมิได้มุ่งลงโทษความผิดพลาดทางเอกสารทุกกรณี หากข้อบกพร่องดังกล่าวมิได้กระทบต่อความเข้าใจในข้อกล่าวหาและยังสามารถแก้ไขเพิ่มเติมได้ ศาลอาจเปิดโอกาสให้แก้ไขก่อนเพื่อให้คดีได้รับการพิจารณาในเนื้อหาสาระที่แท้จริง ดังนั้นแนวทางสำคัญที่ได้รับจากคดีนี้คือ ผู้จัดทำคำฟ้องควรตรวจสอบองค์ประกอบของคำฟ้องอย่างรอบคอบก่อนยื่นต่อศาล ขณะเดียวกันศาลควรใช้ดุลพินิจโดยคำนึงถึงทั้งความถูกต้องตามกฎหมายและความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม เพื่อให้การพิจารณาคดีบรรลุวัตถุประสงค์ในการค้นหาความจริงและอำนวยความยุติธรรมแก่ทุกฝ่าย 

สรุปส่งท้ายบทความ

คดีนี้เป็นตัวอย่างสำคัญของการตีความบทบัญญัติว่าด้วยความถูกต้องของคำฟ้องในคดีอาญา โดยศาลฎีกาวางหลักว่า แม้คำฟ้องจะขาดรายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุอันเป็นองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนด แต่หากข้อบกพร่องดังกล่าวเป็นเพียงความผิดพลาดที่สามารถแก้ไขได้ และยังไม่กระทบต่อความสามารถของจำเลยในการเข้าใจข้อกล่าวหา ศาลควรเปิดโอกาสให้โจทก์แก้ไขคำฟ้องก่อนใช้มาตรการยกฟ้อง หลักการนี้สะท้อนเจตนารมณ์ของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาที่มุ่งให้กระบวนการยุติธรรมพิจารณาคดีจากเนื้อหาสาระและข้อเท็จจริงที่แท้จริง มากกว่าการยุติคดีด้วยเหตุบกพร่องทางเทคนิคเพียงอย่างเดียว อีกทั้งยังเป็นแนวทางสำคัญในการสร้างดุลยภาพระหว่างสิทธิของโจทก์ในการดำเนินคดีและสิทธิของจำเลยในการรับทราบข้อกล่าวหาอย่างชัดเจน อันเป็นรากฐานสำคัญของกระบวนการยุติธรรมทางอาญาที่เป็นธรรมและมีประสิทธิภาพ

บทสรุปเชิงวิชาการ

คำพิพากษาศาลฎีกานี้มีความสำคัญในเชิงหลักกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากเป็นการวางแนวทางเกี่ยวกับการใช้ดุลพินิจของศาลเมื่อพบว่าคำฟ้องมีข้อบกพร่องตามกฎหมาย โดยเฉพาะกรณีที่คำฟ้องขาดรายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่เกิดเหตุซึ่งเป็นองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนดไว้ในมาตรา 158 (5) ศาลฎีกาไม่ได้มุ่งพิจารณาเฉพาะรูปแบบของคำฟ้องเท่านั้น แต่พิจารณาถึงผลกระทบที่แท้จริงของข้อบกพร่องดังกล่าวต่อสิทธิในการต่อสู้คดีของจำเลยด้วย เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่าคำฟ้องยังคงบรรยายพฤติการณ์แห่งคดี จำนวนผู้เสียหาย ลักษณะการหลอกลวง และจำนวนกรรมความผิดไว้อย่างละเอียดเพียงพอให้จำเลยเข้าใจข้อกล่าวหาได้ ศาลฎีกาจึงเห็นว่าข้อบกพร่องดังกล่าวยังสามารถแก้ไขเพิ่มเติมได้ และไม่สมควรยุติคดีด้วยการยกฟ้องในทันที

ในมุมมองของหลักกระบวนพิจารณา คดีนี้สะท้อนแนวคิดสำคัญที่ว่า กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างอุปสรรคทางเทคนิคแก่การอำนวยความยุติธรรม แต่มีหน้าที่กำหนดกรอบการดำเนินคดีให้เป็นธรรมต่อทุกฝ่าย ดังนั้นเมื่อข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้นมิได้กระทบต่อแก่นแท้ของข้อกล่าวหา ศาลจึงควรเลือกใช้มาตรการที่สอดคล้องกับหลักความได้สัดส่วน โดยเปิดโอกาสให้มีการแก้ไขข้อบกพร่องก่อนใช้มาตรการร้ายแรงอย่างการยกฟ้อง

คดีนี้ยังแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างมาตรา 158 (5) และมาตรา 161 วรรคหนึ่ง อย่างชัดเจน กล่าวคือ มาตรา 158 (5) กำหนดมาตรฐานของคำฟ้องที่ถูกต้องตามกฎหมาย ส่วนมาตรา 161 วรรคหนึ่ง เป็นกลไกในการจัดการกับคำฟ้องที่ไม่เป็นไปตามมาตรฐานดังกล่าว โดยให้อำนาจศาลเลือกใช้มาตรการที่เหมาะสมตามลักษณะของข้อบกพร่องแต่ละกรณี การตีความกฎหมายทั้งสองมาตราร่วมกันจึงต้องคำนึงถึงวัตถุประสงค์ในการคุ้มครองสิทธิของจำเลยและการอำนวยความยุติธรรมแก่โจทก์ไปพร้อมกัน

สาระสำคัญทางวิชาการที่ได้รับจากคดีนี้ คือ หลักการที่ว่าความไม่สมบูรณ์ของคำฟ้องไม่ได้มีผลเท่ากันทุกกรณี ข้อบกพร่องบางประเภทเป็นเพียงความผิดพลาดทางรูปแบบซึ่งสามารถแก้ไขได้ ขณะที่ข้อบกพร่องบางประเภทอาจกระทบต่อสาระสำคัญจนไม่อาจดำเนินคดีต่อไปได้ หน้าที่ของศาลจึงมิใช่เพียงตรวจสอบว่าคำฟ้องมีข้อบกพร่องหรือไม่ แต่ต้องวินิจฉัยต่อไปว่าข้อบกพร่องนั้นอยู่ในระดับใด และควรใช้มาตรการใดจึงจะเหมาะสมและเป็นธรรมที่สุดตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย

หลักกฎหมายที่ได้รับจากคดีนี้

1. คำฟ้องคดีอาญาต้องระบุรายละเอียดเกี่ยวกับการกระทำความผิด เวลา สถานที่ บุคคล หรือสิ่งของที่เกี่ยวข้องตามสมควร เพื่อให้จำเลยเข้าใจข้อหาได้ดี

2. การไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุเป็นเหตุให้คำฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมายตามมาตรา 158 (5)

3. เมื่อคำฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศาลมีอำนาจสั่งให้แก้ไขฟ้อง ยกฟ้อง หรือไม่ประทับฟ้องตามมาตรา 161 วรรคหนึ่ง

4. ก่อนใช้มาตรการยกฟ้อง ศาลต้องพิจารณาก่อนว่าข้อบกพร่องดังกล่าวสามารถแก้ไขได้หรือไม่

5. หากข้อบกพร่องเป็นเพียงความผิดพลาดเล็กน้อยและไม่กระทบต่อความเข้าใจในข้อกล่าวหา ศาลควรเปิดโอกาสให้แก้ไขคำฟ้องก่อน

6. การยกฟ้องทันทีโดยไม่พิจารณาความเป็นไปได้ในการแก้ไขข้อบกพร่อง อาจไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของมาตรา 161 วรรคหนึ่ง

7. หลักการสำคัญของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาคือการอำนวยความยุติธรรมตามเนื้อหาสาระของคดี ไม่ใช่การยุติคดีเพียงเพราะข้อผิดพลาดทางเทคนิคที่สามารถแก้ไขได้

ข้อสังเกตสำหรับนักกฎหมายและผู้ปฏิบัติงานคดี

สำหรับพนักงานอัยการและผู้จัดทำคำฟ้อง คดีนี้เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการตรวจสอบองค์ประกอบของคำฟ้องอย่างละเอียดก่อนยื่นต่อศาล แม้ข้อเท็จจริงหลักของคดีจะถูกบรรยายไว้อย่างครบถ้วน แต่การตกหล่นรายละเอียดเพียงประเด็นเดียวก็อาจก่อให้เกิดข้อพิพาททางกระบวนพิจารณาและทำให้คดีล่าช้าได้

สำหรับทนายความฝ่ายจำเลย คดีนี้สะท้อนว่าการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของคำฟ้องเป็นประเด็นที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากข้อบกพร่องของคำฟ้องอาจส่งผลต่อสิทธิในการต่อสู้คดีของจำเลย และอาจเป็นประเด็นทางกฎหมายที่มีผลต่อผลแห่งคดีได้

สำหรับศาล คดีนี้เป็นตัวอย่างของการใช้ดุลพินิจที่คำนึงถึงทั้งความถูกต้องตามกฎหมายและความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม โดยศาลต้องพิจารณาทั้งสภาพของข้อบกพร่องและผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อคู่ความ มิใช่พิจารณาเพียงข้อบกพร่องในเชิงรูปแบบเท่านั้น

บทสรุป

คดีนี้ถือเป็นคำพิพากษาที่มีคุณค่าอย่างมากในด้านกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เพราะแสดงให้เห็นว่าความถูกต้องของคำฟ้องเป็นหลักเกณฑ์สำคัญที่ศาลต้องตรวจสอบ แต่ในขณะเดียวกันศาลก็ต้องพิจารณาความร้ายแรงของข้อบกพร่องนั้นประกอบกันด้วย ไม่ใช่ทุกกรณีที่คำฟ้องมีข้อบกพร่องจะต้องถูกยกฟ้องทันที หากข้อบกพร่องดังกล่าวยังสามารถแก้ไขได้และไม่กระทบต่อความเข้าใจในข้อกล่าวหาของจำเลย ศาลควรใช้มาตรการที่เหมาะสมโดยเปิดโอกาสให้แก้ไขก่อน

แก่นสำคัญที่สุดของคดีนี้จึงอยู่ที่การสร้างดุลยภาพระหว่างความเคร่งครัดของกฎหมายกับความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม กล่าวคือ กฎหมายต้องได้รับการเคารพและปฏิบัติตาม แต่การบังคับใช้กฎหมายก็ต้องไม่เคร่งครัดจนทำให้กระบวนการค้นหาความจริงและการอำนวยความยุติธรรมเสียไป คำพิพากษานี้จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการตีความกฎหมายโดยคำนึงถึงทั้งตัวบทกฎหมาย เจตนารมณ์ของกฎหมาย และผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อสิทธิของคู่ความทุกฝ่าย

คดีนี้สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการจัดทำคำฟ้องอย่างรอบคอบและครบถ้วนตามองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนด ส่วนสำหรับนักศึกษากฎหมาย คดีนี้เป็นตัวอย่างที่ดีในการศึกษาเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างมาตรา 158 (5) และมาตรา 161 วรรคหนึ่ง รวมถึงหลักการใช้ดุลพินิจของศาลในการจัดการกับคำฟ้องที่มีข้อบกพร่อง อันเป็นประเด็นที่ปรากฏอยู่ในทางปฏิบัติอยู่เสมอ

โดยสรุป คดีนี้มิได้เป็นเพียงคดีเกี่ยวกับการไม่ระบุสถานที่เกิดเหตุในคำฟ้องเท่านั้น แต่เป็นคดีที่วางหลักสำคัญเกี่ยวกับขอบเขตอำนาจของศาลในการแก้ไขข้อบกพร่องของคำฟ้อง การคุ้มครองสิทธิของจำเลย และการอำนวยความยุติธรรมให้เกิดขึ้นตามเนื้อหาสาระแห่งคดี ซึ่งนับเป็นหลักกฎหมายสำคัญที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับคดีอาญาอีกเป็นจำนวนมากในอนาคต

 ยินดีให้คำปรึกษากฎหมายแชทไลน์

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 28/2569 

ป.วิ.อ. มาตรา 161 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ถ้าฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ให้ศาลสั่งโจทก์แก้ฟ้องให้ถูกต้อง หรือยกฟ้อง หรือไม่ประทับฟ้อง" และมาตรา 158 บัญญัติว่า "ฟ้องต้องทำเป็นหนังสือและมี ฯลฯ (5) การกระทำทั้งหลายที่อ้างว่าจำเลยได้กระทำผิด ข้อเท็จจริงและรายละเอียดที่เกี่ยวกับเวลาและสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำนั้น ๆ อีกทั้งบุคคลหรือสิ่งของที่เกี่ยวข้องด้วยพอสมควรเท่าที่จะให้จำเลยเข้าใจข้อหาได้ดี" คดีนี้โจทก์บรรยายฟ้องว่า จำเลยกระทำความผิดหลายกรรมต่างกันเป็น 172 ข้อ โดยหลอกลวงผู้เสียหาย 70 คน เป็นหลายกรรม ทำให้ได้ไปซึ่งเงินของผู้เสียหายแต่ละรายตามเอกสารท้ายฟ้อง แต่โจทก์ไม่ได้บรรยายฟ้องถึงข้อเท็จจริงหรือรายละเอียดที่เกี่ยวกับสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิด อันเป็นฟ้องที่ไม่ถูกต้องตาม ป.วิ.อ. มาตรา 158 (5) ซึ่งเหตุที่ไม่ปรากฏรายละเอียดที่เกี่ยวกับสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำผิดน่าจะเป็นเพราะโจทก์หลงลืม จึงเป็นข้อผิดพลาดเล็กน้อยอันสามารถแก้ไขได้ การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 มีคำพิพากษายกฟ้องโจทก์เพราะเหตุดังกล่าวโดยไม่สั่งให้โจทก์แก้ไขก่อนนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย เห็นควรให้ศาลชั้นต้นดำเนินการให้โจทก์แก้ไขข้อผิดพลาดดังกล่าวภายในระยะเวลาที่ศาลชั้นต้นกำหนด และเมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 ยังมิได้วินิจฉัยเนื้อหาแห่งคดี หลังจากที่โจทก์แก้ไขข้อผิดพลาดดังกล่าวแล้ว ให้ศาลชั้นต้นส่งสำนวนไปยังศาลอุทธรณ์ภาค 1 เพื่อพิจารณาพิพากษาใหม่ตามรูปคดี

โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติการเล่นแชร์ พ.ศ. 2534 มาตรา 4, 6, 17 ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341, 91 และให้จำเลยคืนหรือใช้เงินแก่ผู้เสียหายแต่ละคนตามเอกสารท้ายฟ้อง

ระหว่างพิจารณา นางสาวนคร ผู้เสียหายที่ 3 ยื่นคำร้องขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาต (ที่ถูก ต้องอนุญาตเฉพาะข้อหาฉ้อโกง)

จำเลยให้การปฏิเสธ แต่ก่อนสืบพยาน จำเลยขอถอนคำให้การเดิมและให้การใหม่เป็นรับสารภาพ

ก่อนศาลชั้นต้นพิพากษา ผู้เสียหายที่ 5 ที่ 6 ที่ 9 ที่ 10 ที่ 12 ที่ 13 ที่ 23 ที่ 41 และที่ 64 ยื่นคำร้องขอถอนคำร้องทุกข์ สิทธินำคดีอาญามาฟ้องของโจทก์ในความผิดฐานฉ้อโกงสำหรับผู้เสียหายดังกล่าว เป็นอันระงับไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 39 (2)

ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 พระราชบัญญัติการเล่นแชร์ พ.ศ. 2534 มาตรา 6 (1), 17 เป็นความผิดหลายกรรมต่างกัน ให้ลงโทษทุกกรรมเป็นกระทงความผิดไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91 ฐานเป็นนายวงแชร์ จำคุกกระทงละ 2 เดือน รวม 9 กระทง เป็นจำคุก 18 เดือน ฐานเป็นนายวงแชร์และฉ้อโกง เป็นกรรมเดียวเป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบท ให้ลงโทษฐานฉ้อโกงซึ่งเป็นกฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 90 จำคุกกระทงละ 4 เดือน รวม 162 กระทง เป็นจำคุก 648 เดือน รวมจำคุก 666 เดือน จำเลยให้การรับสารภาพ เป็นประโยชน์แก่การพิจารณา มีเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุก 333 เดือน ความผิดฐานฉ้อโกงซึ่งเป็นกระทงที่หนักที่สุดมีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงไม่เกิน 3 ปี ให้จำคุกจำเลยมีกำหนด 10 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91 (1) ให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 4,210,000 บาท แก่ผู้เสียหายที่ยังไม่ถอนคำร้องทุกข์

จำเลยอุทธรณ์

ระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ภาค 1 โจทก์ร่วม ผู้เสียหายที่ 1 ที่ 2 ที่ 4 ที่ 7 ที่ 8 ที่ 11 ที่ 14 ถึงที่ 22 ที่ 24 ถึงที่ 40 ที่ 42 ถึงที่ 60 ที่ 62 ที่ 63 และที่ 65 ถึงที่ 70 ยื่นคำร้องขอถอนคำร้องทุกข์ ศาลอุทธรณ์ภาค 1 มีคำสั่งอนุญาต สิทธินำคดีอาญามาฟ้องของโจทก์ในความผิดฐานฉ้อโกงสำหรับโจทก์ร่วมและผู้เสียหายดังกล่าวเป็นอันระงับไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 39 (2)

ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง

โจทก์ฎีกา

ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกฟ้องเนื่องจากฟ้องโจทก์ไม่ได้กล่าวถึงสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิดนั้น ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ เห็นว่า ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 161 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ถ้าฟ้องไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ให้ศาลสั่งโจทก์แก้ฟ้องให้ถูกต้อง หรือยกฟ้อง หรือไม่ประทับฟ้อง" และมาตรา 158 บัญญัติว่า "ฟ้องต้องทำเป็นหนังสือและมี ฯลฯ (5) การกระทำทั้งหลายที่อ้างว่าจำเลยได้กระทำผิด ข้อเท็จจริงและรายละเอียดที่เกี่ยวกับเวลาและสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำนั้น ๆ อีกทั้งบุคคลหรือสิ่งของที่เกี่ยวข้องด้วยพอสมควรเท่าที่จะให้จำเลยเข้าใจข้อหาได้ดี" คดีนี้โจทก์บรรยายฟ้องว่า จำเลยกระทำความผิดหลายกรรมต่างกันเป็น 172 ข้อ ว่า จำเลยกระทำความผิดต่อพระราชบัญญัติการเล่นแชร์ พ.ศ. 2534 มาตรา 4, 6, 17 ฐานเป็นนายวงแชร์และจัดให้มีการเล่นแชร์โดยฝ่าฝืนกฎหมาย และกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 ฐานฉ้อโกง โดยจำเลยหลอกลวงผู้เสียหาย 70 คน เป็นหลายกรรม ทำให้ได้ไปซึ่งเงินของผู้เสียหายแต่ละรายตามเอกสารท้ายฟ้อง แต่โจทก์ไม่ได้บรรยายฟ้องถึงข้อเท็จจริงหรือรายละเอียดที่เกี่ยวกับสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำความผิด อันเป็นฟ้องที่ไม่ถูกต้องตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158 (5) ซึ่งเหตุที่ไม่ปรากฏรายละเอียดที่เกี่ยวกับสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำผิดน่าจะเป็นเพราะโจทก์หลงลืม จึงเป็นข้อผิดพลาดเล็กน้อย อันสามารถแก้ไขได้ การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 มีคำพิพากษายกฟ้องโจทก์เพราะเหตุดังกล่าวโดยไม่สั่งให้โจทก์แก้ไขก่อนนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย เห็นควรให้ศาลชั้นต้นดำเนินการให้โจทก์แก้ไขข้อผิดพลาดดังกล่าวภายในระยะเวลาที่ศาลชั้นต้นกำหนด และเมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 ยังมิได้วินิจฉัยเนื้อหาแห่งคดี หลังจากที่โจทก์แก้ไขข้อผิดพลาดดังกล่าวแล้ว ให้ศาลชั้นต้นส่งสำนวนไปยังศาลอุทธรณ์ภาค 1 เพื่อพิจารณาพิพากษาใหม่ตามรูปคดี ฎีกาของโจทก์ฟังขึ้น

พิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1 และให้ย้อนสำนวนให้ศาลชั้นต้นดำเนินการให้โจทก์แก้ไขฟ้องที่ไม่มีข้อเท็จจริงและรายละเอียดที่เกี่ยวกับสถานที่ซึ่งเกิดการกระทำผิดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158 (5) แล้วส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิจารณาพิพากษาใหม่ตามรูปคดี