
| ประกันภัยรถบรรทุกจ่ายค่าสินไหมเกินวงเงินคุ้มครอง ฟ้องเรียกเงินคืนจากผู้เอาประกันภัยและลูกจ้างได้หรือไม่ และมีอายุความกี่ปี
บทนำ คำพิพากษาศาลฎีกานี้มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับสิทธิของผู้รับประกันภัยในการเรียกเงินค่าสินไหมทดแทนที่ชำระเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกันภัยคืนจากผู้เอาประกันภัยและลูกจ้างผู้ก่อให้เกิดความเสียหาย โดยมีประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการจัดการงานนอกสั่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 401 และอายุความของสิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองตามมาตรา 193/30 คดีเกิดจากจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นลูกจ้างของจำเลยที่ 2 ขับรถบรรทุกที่โจทก์รับประกันภัยไว้โดยประมาทเลินเล่อชนท้ายรถบรรทุกของบุคคลภายนอก แล้วเสียหลักพุ่งชนบ้านของผู้อื่นได้รับความเสียหาย เป็นการละเมิดครั้งเดียวกันแต่มีผู้เสียหายสองราย โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยได้ชำระค่าสินไหมทดแทนรวม 751,400 บาท ทั้งที่กรมธรรม์กำหนดวงเงินคุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง จึงมีเงินที่ชำระเกินวงเงินคุ้มครองจำนวน 151,400 บาท ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยคือจำเลยทั้งสองต้องรับผิดชดใช้เงินส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองให้แก่โจทก์หรือไม่ และการฟ้องเรียกเงินดังกล่าวเป็นการรับช่วงสิทธิจากผู้เสียหายเพื่อเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนในมูลละเมิดซึ่งมีอายุความ 1 ปี หรือเป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งซึ่งมีอายุความ 10 ปี ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายมีผลทำให้หนี้อันเกิดจากมูลละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดเป็นอันระงับไป อันเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง ถือว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่ง โจทก์จึงมีสิทธิเรียกเงินที่ได้ออกทดรองจัดการงานส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองจำนวน 151,400 บาท จากจำเลยทั้งสองได้ตามมาตรา 401 สิทธิเรียกร้องดังกล่าวไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยอายุความกำหนดไว้โดยเฉพาะ จึงต้องบังคับตามมาตรา 193/30 ซึ่งมีอายุความ 10 ปี นับแต่วันที่โจทก์อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ มิใช่อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 502/2569 อ่านฎีกาฉบับเต็มได้ที่(คลิ๊ก) ข้อเท็จจริงและความเป็นมาของคดี จำเลยที่ 2 เป็นเจ้าของรถบรรทุกหมายเลขทะเบียน 72 - xxxx นครปฐม และทำสัญญาประกันวินาศภัยประเภท 1 ไว้กับโจทก์ โดยกรมธรรม์กำหนดความคุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง วันที่ 30 กันยายน 2562 ซึ่งอยู่ในระยะเวลาคุ้มครองตามกรมธรรม์ จำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นลูกจ้างหรือตัวแทนของจำเลยที่ 2 ขับรถบรรทุกคันที่เอาประกันภัยไปในทางการที่จ้างหรือตามที่จำเลยที่ 2 มอบหมายและยินยอม ไปตามถนนสายอู่ทอง – บ่อพลอย โดยประมาทเลินเล่อชนท้ายรถบรรทุกหมายเลขทะเบียน 83 - xxxx สุพรรณบุรี แล้วเสียหลักพุ่งชนบ้านของนางสี่ได้รับความเสียหาย โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยได้ชำระค่าสินไหมทดแทนสำหรับรถบรรทุกและบ้านที่ได้รับความเสียหาย ดังนี้ 1. วันที่ 24 ธันวาคม 2562 ชำระค่ายกรถบรรทุก 12,500 บาท 2. วันที่ 26 ธันวาคม 2562 ชำระค่าอุปกรณ์เครื่องใช้ภายในบ้านแก่นางสี่ 33,900 บาท 3. วันที่ 30 มกราคม 2563 ชำระค่าซ่อมแซมรถบรรทุก 280,000 บาท 4. วันที่ 3 พฤษภาคม 2563 ชำระค่าขาดประโยชน์จากการใช้รถบรรทุกระหว่างซ่อมแซม 45,000 บาท 5. วันที่ 13 สิงหาคม 2563 ชำระค่าซ่อมแซมบ้านแก่ผู้รับจ้างซ่อมแซมบ้าน 380,000 บาท รวมค่าสินไหมทดแทนสำหรับรถบรรทุก 337,500 บาท และสำหรับบ้าน 413,900 บาท รวมทั้งสิ้น 751,400 บาท เมื่อหักวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์จำนวน 600,000 บาท จึงมีค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์ชำระเกินวงเงินคุ้มครองจำนวน 151,400 บาท โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงิน 158,970 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 5 ต่อปี ของต้นเงิน 151,400 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ จำเลยทั้งสองให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ และศาลอุทธรณ์ภาค 7 พิพากษากลับให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองจำนวน 151,400 บาท พร้อมดอกเบี้ย จำเลยทั้งสองฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา โดยมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยว่าจำเลยทั้งสองต้องชดใช้เงินที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองหรือไม่ เพียงใด และฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ 2.ประเด็นข้อกฎหมายและคำวินิจฉัยของศาลฎีกา 2.1 อุบัติเหตุครั้งเดียวที่มีผู้เสียหายสองรายต้องพิจารณาวงเงินคุ้มครองอย่างไร ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการที่จำเลยที่ 1 ขับรถบรรทุกคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้ชนท้ายรถบรรทุกของผู้อื่น แล้วเสียหลักไปชนบ้านของนางสี่ได้รับความเสียหาย เป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการละเมิดครั้งเดียวกัน แต่มีผู้เสียหายสองราย โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยมีหน้าที่ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่เจ้าของรถบรรทุกและเจ้าของบ้านที่ได้รับความเสียหายตามกรมธรรม์ประกันภัย เมื่อโจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนสำหรับความเสียหายทั้งสองส่วนรวม 751,400 บาท เกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์จำนวน 151,400 บาท จึงหาอาจแยกว่าส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองนั้นเป็นความเสียหายในส่วนใดได้ไม่ เนื่องจากความเสียหายทั้งสองส่วนเกิดขึ้นในคราวเดียวกัน การพิจารณาเงินส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองในคดีนี้จึงต้องคำนึงถึงข้อเท็จจริงว่าความเสียหายทั้งหมดเกิดจากการละเมิดครั้งเดียวกัน และกรมธรรม์กำหนดวงเงินคุ้มครองไว้ต่อครั้ง 2.2 นายจ้างและลูกจ้างต้องรับผิดในผลแห่งละเมิดอย่างไร ข้อเท็จจริงที่คู่ความไม่โต้แย้งกันในชั้นฎีการับฟังได้เป็นยุติว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างหรือตัวแทนของจำเลยที่ 2 และขับรถบรรทุกไปในทางการที่จ้างหรือตามที่จำเลยที่ 2 มอบหมายและยินยอม จำเลยที่ 1 ขับรถโดยประมาทเลินเล่อจนทำให้ทรัพย์สินของบุคคลภายนอกได้รับความเสียหาย ส่วนจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นผู้เอาประกันภัยในฐานะนายจ้างต้องร่วมรับผิดในผลแห่งละเมิดดังกล่าว เมื่อโจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายแล้ว การชำระเงินดังกล่าวจึงมีผลทำให้หนี้อันเกิดจากมูลละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดเป็นอันระงับไป 2.3 การชำระค่าสินไหมทดแทนส่วนเกินเป็นการจัดการงานนอกสั่งหรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายทั้งสองราย ทำให้หนี้อันเกิดจากมูลละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดระงับไป อันเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง การกระทำดังกล่าวถือว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่ง ซึ่งก่อให้เกิดหนี้ผูกพันจำเลยทั้งสองให้ต้องรับผิดชดใช้เงินค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์ได้ออกทดรองจัดการงานไป โจทก์จึงมีสิทธิเรียกเงินที่ได้ออกทดรองจัดการงานส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกันภัยจำนวน 151,400 บาท จากจำเลยทั้งสองได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 401 2.4 เหตุใดการเรียกเงินทดรองจึงไม่ใช่การรับช่วงสิทธิในมูลละเมิด จำเลยทั้งสองฎีกาโต้แย้งว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความ โดยอ้างอายุความละเมิด 1 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448 วรรคหนึ่ง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ากรณีดังกล่าวมิใช่โจทก์รับช่วงสิทธิจากนางสี่มาฟ้องจำเลยทั้งสองให้รับผิดในมูลละเมิด แต่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่ง ดังนั้น แม้การชำระเงินจะมีสาเหตุมาจากความเสียหายที่เกิดจากการละเมิด แต่สิทธิเรียกร้องที่โจทก์นำมาฟ้องในคดีนี้เป็นสิทธิเรียกเงินทดรองตามมาตรา 401 มิใช่การใช้สิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนในมูลละเมิดแทนผู้เสียหาย 2.5 อายุความเรียกเงินทดรองจ่ายส่วนเกินมีกำหนดกี่ปี ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าสิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยอายุความบัญญัติไว้โดยเฉพาะ จึงต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 ซึ่งมีอายุความ 10 ปี นับแต่วันที่โจทก์อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ กรณีจึงไม่อยู่ภายใต้อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง ดังที่จำเลยทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาเห็นพ้องกับศาลอุทธรณ์ภาค 7 ว่าฟ้องโจทก์ไม่ขาดอายุความ และการพิพากษาให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินจำนวน 151,400 บาท นั้นชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น 2.6 การกำหนดดอกเบี้ยตามกฎหมายที่แก้ไขเพิ่มเติม ศาลอุทธรณ์ภาค 7 พิพากษาให้จำเลยทั้งสองชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยมิได้กำหนดให้ปรับเปลี่ยนอัตราดอกเบี้ยลดลงหรือเพิ่มขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 7 วรรคสอง แห่งพระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พ.ศ. 2564 ศาลฎีกาเห็นว่าการกำหนดดอกเบี้ยดังกล่าวเป็นการไม่ชอบ จึงพิพากษาแก้ให้ดอกเบี้ยที่จำเลยทั้งสองต้องชำระปรับเปลี่ยนตามอัตราดอกเบี้ยที่กระทรวงการคลังกำหนดโดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา บวกด้วยอัตราเพิ่มร้อยละ 2 ต่อปี ทั้งนี้ ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ 3. วิเคราะห์หลักกฎหมายและเหตุผลสำคัญของคำพิพากษา 3.1 หลักการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 การจัดการงานนอกสั่งที่ศาลฎีกานำมาวินิจฉัยในคดีนี้มีสาระสำคัญอยู่ที่การที่โจทก์ออกเงินชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหาย ซึ่งมีผลทำให้หนี้ละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดระงับไป การชำระเงินดังกล่าวจึงมิได้มีผลเฉพาะระหว่างโจทก์กับผู้เสียหาย แต่ยังทำให้จำเลยทั้งสองได้รับประโยชน์จากการระงับหนี้ที่ตนต้องรับผิด เมื่อการดำเนินการนั้นเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง ศาลฎีกาจึงถือว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 สาระสำคัญของบทบัญญัตินี้ในคดีดังกล่าวจึงอยู่ที่สิทธิของผู้จัดการงานในการเรียกเงินที่ได้ออกทดรองจัดการงานไป เมื่อการจัดการนั้นมีลักษณะและผลตามที่กฎหมายกำหนด 3.2 ความแตกต่างระหว่างสิทธิเรียกเงินทดรองกับสิทธิเรียกร้องในมูลละเมิด การละเมิดในคดีนี้เกิดจากการขับรถโดยประมาทเลินเล่อของจำเลยที่ 1 ทำให้รถบรรทุกและบ้านของบุคคลภายนอกได้รับความเสียหาย ส่วนสิทธิเรียกเงินทดรองของโจทก์เกิดจากการชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายจนทำให้หนี้ละเมิดของจำเลยทั้งสองระงับไป และการชำระเงินดังกล่าวเข้าลักษณะการจัดการงานนอกสั่ง การจำแนกมูลหนี้ทั้งสองประเภทจึงมีความสำคัญต่อการกำหนดบทกฎหมายที่ใช้บังคับ โดยเฉพาะอายุความของสิทธิเรียกร้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยให้ใช้มาตรา 193/30 กับสิทธิเรียกเงินทดรองในคดีนี้ เพราะไม่มีบทบัญญัติกฎหมายกำหนดอายุความไว้โดยเฉพาะ มิใช่นำมาตรา 448 วรรคหนึ่ง ซึ่งเป็นบทบัญญัติเรื่องอายุความละเมิดมาใช้ 3.3 หลักการพิจารณาความเสียหายจากการละเมิดครั้งเดียว แม้อุบัติเหตุในคดีนี้ทำให้ทรัพย์สินของบุคคลภายนอกได้รับความเสียหายสองส่วน และโจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแยกเป็นหลายรายการ แต่ความเสียหายทั้งหมดเกิดขึ้นจากการละเมิดครั้งเดียวกัน ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าเงินที่ชำระเกินวงเงินคุ้มครองไม่อาจแยกได้ว่าเป็นความเสียหายในส่วนใด เนื่องจากความเสียหายของรถบรรทุกและบ้านเกิดขึ้นในคราวเดียวกัน การวินิจฉัยดังกล่าวสัมพันธ์กับข้อกำหนดในกรมธรรม์ที่ให้ความคุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง 3.4 หลักการกำหนดอายุความตามลักษณะของสิทธิเรียกร้อง การกำหนดอายุความต้องพิจารณาว่าสิทธิเรียกร้องที่เจ้าหนี้นำมาฟ้องมีมูลหนี้ตามกฎหมายประเภทใด ในคดีนี้ แม้ความเสียหายเดิมเกิดจากการละเมิด แต่เมื่อโจทก์ใช้สิทธิเรียกเงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่ง จึงต้องพิจารณาอายุความของสิทธิเรียกร้องประเภทดังกล่าว เมื่อไม่มีบทบัญญัติเฉพาะกำหนดอายุความไว้ จึงใช้อายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 โดยเริ่มนับแต่วันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ 3.5 ความสำคัญของคำพิพากษาต่อข้อพิพาทประกันภัย คำพิพากษานี้แสดงให้เห็นว่าการพิจารณาสิทธิเรียกเงินค่าสินไหมทดแทนส่วนเกินวงเงินคุ้มครองต้องพิจารณาทั้งขอบเขตความคุ้มครองตามกรมธรรม์ ผลของการชำระเงินแก่ผู้เสียหาย และลักษณะของมูลหนี้ที่นำมาฟ้อง หากการชำระเงินส่วนเกินมีผลทำให้หนี้ละเมิดของผู้ต้องรับผิดระงับไป และเป็นการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 ผู้รับประกันภัยย่อมมีสิทธิเรียกเงินทดรองคืนตามหลักกฎหมายดังกล่าว 4.ผลทางกฎหมายและข้อพิจารณาจากแนวคำพิพากษา 4.1 สิทธิของผู้รับประกันภัยในการเรียกเงินส่วนเกินคืน การชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์มิได้เป็นเหตุให้ผู้รับประกันภัยหมดสิทธิเรียกร้องเงินส่วนเกินเสมอไป การพิจารณาต้องคำนึงถึงว่าการชำระเงินนั้นทำให้หนี้ที่ผู้ก่อความเสียหายต้องรับผิดระงับไป และเข้าลักษณะการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 หรือไม่ 4.2 การต่อสู้คดีเกี่ยวกับอายุความ การต่อสู้คดีโดยอ้างอายุความละเมิด 1 ปี ต้องพิจารณาก่อนว่าสิทธิเรียกร้องที่โจทก์นำมาฟ้องเป็นสิทธิในมูลละเมิดหรือเป็นสิทธิเรียกร้องจากมูลหนี้ประเภทอื่น ในคดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าสิทธิเรียกร้องเป็นการเรียกเงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่ง จึงใช้อายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 4.3 ผลของการชำระค่าสินไหมทดแทนต่อหนี้ละเมิด เมื่อผู้รับประกันภัยชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายจนทำให้หนี้ละเมิดของผู้ต้องรับผิดระงับไป ผลของการชำระเงินดังกล่าวย่อมเป็นข้อเท็จจริงสำคัญในการพิจารณาว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่งหรือไม่ ในคดีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าการชำระเงินเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง จึงก่อให้เกิดหนี้ผูกพันให้ต้องชดใช้เงินที่โจทก์ออกทดรองจัดการงานไป 4.4 การกำหนดดอกเบี้ยในคำพิพากษา การกำหนดดอกเบี้ยต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่ใช้บังคับ และต้องไม่เกินคำขอของโจทก์ ศาลฎีกาจึงแก้ไขคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 7 เฉพาะส่วนดอกเบี้ยให้ปรับเปลี่ยนตามอัตราที่กฎหมายกำหนด โดยยังคงผลคำพิพากษาในส่วนที่ให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินต้นจำนวน 151,400 บาท สรุปผลคำพิพากษาของศาลทั้งสาม 1. ศาลชั้นต้น พิพากษายกฟ้องโจทก์ ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับ 2. ศาลอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 7 พิพากษากลับเป็นว่า ให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงิน 151,400 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ กับให้ร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสองศาลแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความรวม 8,000 บาท 3. ศาลฎีกา วินิจฉัยว่าการชำระค่าสินไหมทดแทนส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองเป็นการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 สิทธิเรียกร้องมีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 ฟ้องโจทก์ไม่ขาดอายุความ จำเลยทั้งสองต้องร่วมกันชำระเงิน 151,400 บาท โดยพิพากษาแก้เฉพาะดอกเบี้ยให้ปรับเปลี่ยนตามอัตราที่กระทรวงการคลังกำหนดโดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา บวกด้วยอัตราเพิ่มร้อยละ 2 ต่อปี แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 5 ต่อปีตามคำขอของโจทก์ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 7 ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ สรุปข้อคิดทางกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาคดีนี้มีสาระสำคัญเกี่ยวกับสิทธิของผู้รับประกันภัยในการเรียกเงินค่าสินไหมทดแทนที่ชำระเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ โดยการพิจารณาสิทธิเรียกร้องต้องคำนึงถึงผลของการชำระเงินและลักษณะของมูลหนี้ตามกฎหมาย เมื่อการชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายมีผลทำให้หนี้ละเมิดของผู้ก่อความเสียหายและนายจ้างระงับไป และเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของบุคคลทั้งสอง การกระทำดังกล่าวย่อมเข้าลักษณะการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 สิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งในคดีนี้ไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายกำหนดอายุความไว้โดยเฉพาะ จึงมีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 มิใช่อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง การจำแนกมูลหนี้ให้ถูกต้องจึงมีผลสำคัญต่อการกำหนดสิทธิเรียกร้อง บทกฎหมายที่ใช้บังคับ และอายุความในการฟ้องคดี ประเด็นสำคัญที่สุดของคดีนี้ ประเด็นกฎหมายสำคัญของคดีนี้เกี่ยวข้องกับการแยกแยะว่า การที่บริษัทประกันภัยชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ เป็นการรับช่วงสิทธิจากผู้เสียหายมาฟ้องเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนในมูลละเมิด หรือเป็นการจัดการงานนอกสั่งซึ่งก่อให้เกิดสิทธิเรียกเงินทดรองจ่ายคืนจากผู้ต้องรับผิด ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการชำระเงินดังกล่าวทำให้หนี้ละเมิดของจำเลยทั้งสองระงับไป และเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง จึงเป็นการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 ซึ่งมีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 มิใช่อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง มาตรากฎหมายสำคัญที่ใช้วินิจฉัยในคดีนี้ ได้แก่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 401 มาตรา 193/30 และมาตรา 448 วรรคหนึ่ง คำสำคัญที่สุดที่เป็นแก่นของคดี 1. การจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 การที่ผู้รับประกันภัยชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายจนทำให้หนี้ละเมิดของผู้ต้องรับผิดระงับไป และเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของผู้ต้องรับผิด ถือเป็นการจัดการงานนอกสั่งซึ่งก่อให้เกิดสิทธิเรียกเงินทดรองส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองคืน 2. อายุความเรียกเงินทดรอง 10 ปี ตามมาตรา 193/30 สิทธิเรียกร้องให้ชดใช้เงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งซึ่งไม่มีกฎหมายกำหนดอายุความไว้โดยเฉพาะ มีอายุความ 10 ปี นับแต่วันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ มิใช่อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง หมายเหตุวิเคราะห์หลักกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาคดีนี้มีประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการจำแนกลักษณะของสิทธิเรียกร้องในกรณีผู้รับประกันภัยชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์ โดยศาลฎีกามิได้พิจารณาเพียงว่าความเสียหายมีต้นเหตุมาจากการกระทำละเมิด แต่พิจารณาถึงผลทางกฎหมายของการชำระเงินว่าเป็นการจัดการงานนอกสั่งอันก่อให้เกิดสิทธิเรียกเงินทดรองจ่ายคืนหรือไม่ ประการแรก การชำระค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองมิได้หมายความว่าผู้รับประกันภัยจะมีสิทธิเรียกเงินส่วนเกินคืนได้ในทุกกรณี หากแต่ต้องพิจารณาว่าการชำระเงินดังกล่าวมีลักษณะเป็นการจัดการงานนอกสั่งตามกฎหมายหรือไม่ ในคดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายทำให้หนี้อันเกิดจากมูลละเมิดที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดระงับไป และเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง จึงเข้าลักษณะการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 ประการที่สอง ต้องแยกสิทธิเรียกร้องอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งออกจากสิทธิเรียกร้องในมูลละเมิด แม้การจัดการงานนอกสั่งจะมีความเกี่ยวข้องกับหนี้ละเมิดเดิม แต่สิทธิเรียกเงินทดรองจ่ายคืนมีมูลหนี้ต่างจากสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนของผู้เสียหาย การวินิจฉัยอายุความจึงต้องพิจารณาจากสิทธิเรียกร้องที่โจทก์นำมาฟ้อง มิใช่พิจารณาเพียงสาเหตุที่ทำให้เกิดความเสียหาย ประการที่สาม การกำหนดอายุความเป็นผลโดยตรงจากการจำแนกมูลหนี้ เมื่อสิทธิเรียกร้องของผู้รับประกันภัยในคดีนี้เป็นสิทธิเรียกเงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่ง และไม่มีกฎหมายบัญญัติอายุความไว้โดยเฉพาะ จึงต้องใช้อายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 นับแต่วันที่อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ มิใช่อายุความละเมิด 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง ประการที่สี่ กรณีมีผู้เสียหายหลายรายจากการละเมิดครั้งเดียวกัน ต้องพิจารณาขอบเขตความคุ้มครองตามกรมธรรม์ประกอบด้วย ในคดีนี้กรมธรรม์กำหนดวงเงินคุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง ศาลฎีกาจึงพิจารณาค่าสินไหมทดแทนที่ชำระแก่ผู้เสียหายทั้งสองรายรวมกัน และเห็นว่าไม่อาจแยกเงินส่วนที่เกินวงเงินคุ้มครองว่าเป็นความเสียหายของผู้เสียหายรายใดโดยเฉพาะ เนื่องจากความเสียหายทั้งสองส่วนเกิดขึ้นในคราวเดียวกัน ประการสุดท้าย การกำหนดดอกเบี้ยตามคำพิพากษาต้องสอดคล้องกับกฎหมายที่ใช้บังคับ ศาลฎีกาจึงแก้ไขคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 7 เฉพาะส่วนดอกเบี้ย โดยให้ปรับเปลี่ยนอัตราตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามบทบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวข้อง บวกด้วยอัตราเพิ่มร้อยละ 2 ต่อปี และต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 5 ต่อปีตามคำขอของโจทก์ ข้อพึงพิจารณาจากคำพิพากษานี้คือ ในการฟ้องเรียกเงินคืนหรือการต่อสู้คดีเกี่ยวกับค่าสินไหมทดแทนส่วนเกินวงเงินประกันภัย จำเป็นต้องพิจารณาลักษณะของสิทธิเรียกร้องและข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการชำระหนี้ให้ชัดเจน เพราะการจำแนกมูลหนี้เป็นการรับช่วงสิทธิในมูลละเมิดหรือการจัดการงานนอกสั่ง ย่อมส่งผลโดยตรงต่อบทกฎหมายและอายุความที่ใช้บังคับ คำถามที่พบบ่อย (FAQ) 1. คำถาม บริษัทประกันภัยจ่ายค่าสินไหมทดแทนเกินวงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์แล้วสามารถฟ้องเรียกเงินส่วนเกินคืนได้หรือไม่ คำตอบ บริษัทประกันภัยมีสิทธิเรียกเงินส่วนเกินคืนได้เมื่อการชำระค่าสินไหมทดแทนเข้าลักษณะการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 ดังเช่นคดีนี้ที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายสองรายรวม 751,400 บาท ทั้งที่วงเงินคุ้มครองตามกรมธรรม์มีเพียง 600,000 บาท ต่อครั้ง การชำระเงินทำให้หนี้ละเมิดของจำเลยทั้งสองระงับไป และเป็นการสมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าโจทก์มีสิทธิเรียกเงินส่วนเกินจำนวน 151,400 บาท คืนจากจำเลยทั้งสอง 2. คำถาม การจัดการงานนอกสั่งแตกต่างจากการรับช่วงสิทธิในมูลละเมิดอย่างไร คำตอบ การจัดการงานนอกสั่งในคดีนี้เกิดจากการที่โจทก์ชำระค่าสินไหมทดแทนแก่ผู้เสียหายจนทำให้หนี้ละเมิดของจำเลยทั้งสองระงับไป และเป็นการดำเนินการที่สมประโยชน์หรือความประสงค์ตามที่จะพึงสันนิษฐานได้ของจำเลยทั้งสอง จึงก่อให้เกิดสิทธิเรียกเงินทดรองจ่ายคืนตามมาตรา 401 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ากรณีดังกล่าวมิใช่การรับช่วงสิทธิจากนางสี่มาฟ้องจำเลยทั้งสองให้รับผิดในมูลละเมิด ความแตกต่างของมูลหนี้จึงมีผลโดยตรงต่อการกำหนดอายุความของสิทธิเรียกร้อง 3. คำถาม บริษัทประกันภัยฟ้องเรียกเงินค่าสินไหมทดแทนส่วนเกินมีอายุความกี่ปี คำตอบ เมื่อสิทธิเรียกร้องเป็นการเรียกเงินทดรองอันเกิดจากการจัดการงานนอกสั่งตามมาตรา 401 และไม่มีกฎหมายกำหนดอายุความไว้โดยเฉพาะ ย่อมมีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 โดยเริ่มนับแต่วันที่เจ้าหนี้อาจบังคับสิทธิเรียกร้องได้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการฟ้องเรียกเงินส่วนเกินในคดีนี้มิใช่การรับช่วงสิทธิจากผู้เสียหายมาฟ้องให้จำเลยรับผิดในมูลละเมิด จึงไม่ใช้อายุความ 1 ปี ตามมาตรา 448 วรรคหนึ่ง และฟ้องโจทก์ไม่ขาดอายุความ 4. คำถาม อุบัติเหตุรถยนต์ครั้งเดียวมีผู้เสียหายหลายราย บริษัทประกันภัยต้องแยกวงเงินคุ้มครองตามจำนวนผู้เสียหายหรือไม่ คำตอบ ในคดีนี้กรมธรรม์ประกันภัยกำหนดวงเงินคุ้มครองความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอกจำนวน 600,000 บาท ต่อครั้ง แม้อุบัติเหตุจะทำให้รถบรรทุกและบ้านของบุคคลภายนอกได้รับความเสียหายและมีผู้เสียหายสองราย แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าความเสียหายทั้งหมดเกิดจากการละเมิดครั้งเดียวกัน เงินค่าสินไหมทดแทนที่โจทก์ชำระเกินวงเงินคุ้มครองจำนวน 151,400 บาท จึงไม่อาจแยกได้ว่าเป็นความเสียหายส่วนใดโดยเฉพาะ เนื่องจากความเสียหายทั้งสองส่วนเกิดขึ้นในคราวเดียวกัน |


